|
Культура
 Чӑваш академи драма театрӗн сӑнӳкерчӗкӗ К.В. Иванов ячӗллӗ Чӑваш патшалах академи драма театрӗ ҫак уйӑхӑн вӗҫӗнче Хусанта пулӗ. Унта вӑл «Карчӑксем качча каяҫҫӗ» спектакль кӑтартӗ. Чӑваш спектакльне курма ӗмӗтленекенсне Хусанти Павлюхин урамӗнчи 57-мӗш ҫурта чӗнеҫҫӗ. Унта Халӑхсен туслӑхӗн ҫурчӗ вырнаҫнӑ. Артистсем ҫавӑн сцени ҫине ятарласа тухӗҫ. Спектакле пуш уйӑхӗн 30-мӗшӗнче кӑтартӗҫ, вӑл 18 сехет те 30 минутра пуҫланӗ. Чӑвашла пӗлмен куракансен ӑнланмӑпӑр тесе кулянма кирлӗ мар, спектакле синхрон мелӗпе вырӑсла куҫарса пырӗҫ. Камитӗн билет хакӗ — 1000 тенкӗ. Спектакль пирки тӗплӗнрех ыйтса пӗлес тесен карас телефонӗпе 89053183366 номерпе шӑнкӑравласа ыйтусене уҫӑмлатма май пур. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
|
Персона
 vk.com/philharmoniacheb сӑнӳкерчӗкӗ Чӑваш Енӗн Элтеперӗн Олег Николаевӑн Хушӑвӗпе «Ҫавал» ансамбль артистне хисеплӗ ят панӑ. Пуш уйӑхӗн 23-мӗшӗнче алӑ пуснӑ 33-мӗш Хушура Александр Ильина «Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ артисчӗ» ят парасси пирки сӑмах пырать. Александр Николаевич пирки вӑл ӗҫлекен Чӑваш патшалӑх филармонийӗнче ансамблӗн ҫеҫ мар, коллективӑн та мӑнаҫлӑхӗ тесе пӗлтернӗ. «Тата тӗрӗсрех каласан, филармонин ҫеҫ мар, мӗнпур республикӑн», — ӑшшӑн палӑртнӑ культура учрежденийӗ халӑх тетелӗнчи хӑйӗн пабликӗнче. Александр Ильин хӑйӗн ӑсталӑхӗпе фольклора паянхи ӑру патне ҫитерме пулӑшать ҫеҫ мар, ӑна упраса хӑварма та хӑйӗн тӳпине хывать. Куракансем ӑна яланах ӑшшӑн йышӑнаҫҫӗ, тӑвӑллӑн алӑ ҫупса тав тӑваҫҫӗ. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
|
Тӗнчере
 Шыв калӑпӑшӗн рейтингӗ. Ҫӑлкуҫ: World Visualized Пӗтӗм тӗнче банкӗн кӑтартӑвӗсем тӑрӑх, Раҫҫей тӑварсӑр шыв калӑпӑшӗпе тӗнчере иккӗмӗш вырӑнта тӑрать. Пирӗн ҫӗршывра 4 312 миллиард кубометр шыв упранать. Пӗрремӗш вырӑна Бразили йышӑнать — вӗсен 5 661 миллиард кубометр. Анчах та нумай шыв пурри кӑна ҫителӗклӗ мар. Раҫҫейри калӑпӑшӑн ытларах пайӗ Ҫӗпӗрте, ҫын сахал пурӑнакан тӑрӑхра, вырнаҫнӑ. Ҫавна май хуласемпе промышленность валли шывпа усӑ курас енӗпе йывӑрлӑх сиксе тухать. Пӗтӗм тӗнче банкӗ асӑрхаттарнӑ тӑрӑх, 2030 ҫул тӗлне тӗнчере шыв калӑпӑшӑн кирлӗ шайӗпе тивӗҫтерме пултарнин шайӗ 40% таран ҫитме пултарӗ. Халӑх йышӗ ӳсни, хуласем аталанни тата ял хуҫалӑхӗ сарӑлни — шыв ҫитменнин тӗп сӑлтавӗсем. Климат улшӑнӑвӗ те лару-тӑрӑва йывӑрлатать. Ҫавӑнпа шыв ресурсӗсемпе тӗрӗс усӑ курма вӗренесси, инфраструктурӑна аталантарасси пӗлтерӗшлӗ вырӑн йышӑнать. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
|
Ӑслӑлӑх
 Ҫӑлкуҫ: ИИ ӑсталанӑ Пурнӑҫ элеменчӗсене хамӑрӑн кил таран илсе килсе пама ыйтас кӑмӑл пур-и? Ҫапла пулсан, Рюгу астероид пирӗн пата вӗҫсе килессе кӑна кӗтмалле. Тӗнче уҫлӑхӗнче вӗҫекен ҫак япалара тупнӑ тӗпчев материалӗсенче Хоккайдо университечӗн (Япони) ӑсчахӗсем пурӗ пилӗк нуклеотид тупнӑ. Вӗсем ДНК, РНК тата пурнӑҫӑн ытти пайӗсен никӗсӗ шутланаҫҫӗ. Японири «Хаябуса-2» космос аппарачӗ Рюгу ҫине 2018 ҫулта ҫитнӗ. Ҫак астероидӑн хӑш-пӗр пайӗсене вӑл илнӗ те 2020 ҫулта Ҫӗр ҫине ҫитернӗ. Ҫав вӑхӑтранпа тӗпчевҫӗсем Ҫӗр чӑмӑрӗн тулашӗнчи материалсене тӗпчеҫҫӗ. Ҫӗнӗ ӑслӑлӑх статйин авторӗсем икӗ тӗпчев материалне тишкернӗ. Пӗрине астероид ҫийӗнчен илнӗ пулнӑ, теприне — унӑн ҫийӗ айӗнчен. Вӗсем пӗлтернӗ тӑрӑх, икӗ пайра та пӗтӗм пилӗк азот никӗсӗ тӗл пулать. Ҫак ҫыхӑнусем сахӑрпа тата фосфор йӳҫекӗпе пӗрлешсен нуклеин йӳҫекӗсем йӗркелеҫҫӗ, шӑпах хайхи ДНК тата РНК текеннисене. «Хӗвел системинчи астероидсенче ДНК хатӗрлеме май паракан пайсем пур пулсан, миллиард ҫул каялла вӗсем Ҫӗр ҫине лексе пурнӑҫ пуҫлас енӗпе пулӑшу кӳме пултарнӑ», — пӗлтерет хӑйен шухӑшне ҫак тӗпчев ӗҫне хатӗрленӗ авторсенчен пӗри Ясухиро Оба. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
|
Чӑвашлӑх
 «Контактри» сӑн Канаш округӗнче пурӑнакан Алексеевсем ылтӑн туйне хӑйне евӗр паллӑ тума шухӑшланӑ. Вӗсем ЗАГСа юбилярсен Хисеп кӗнекине алӑ пусма чӑваш тумӗ тӑхӑнса пынӑ. Вӗсен шухӑшне ҫывӑх ҫыннисемпе тӑванӗсем те ырланӑ – хӑшӗ-пӗри ЗАГСа чӑваш тумӗпе пынӑ. Владимир Ивановичпа Зоя Степановна виҫӗ ача ҫуратса ӳстернӗ: Сергей, Марина тата Татьяна. Халӗ вӗсем 6 мӑнукпа савӑнса пурӑнаҫҫӗ. Сергей Иванович ПМК-541 предприятире ӗҫленӗ. Зоя Степановна вара Горький чукун ҫулӗ ҫумӗнчи ОРСра поварта тӑрӑшнӑ. Пӗр-пӗрне ӑнланса пурӑнаҫҫӗ вӗсем. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
|
Ҫутҫанталӑк
 yaplakal.com сайтри сӑн «Ҫанталӑк 21» сайт пӗлтернӗ тӑрӑх, ку эрнере те ака уйӑхӗнчи пек ӑшӑ та типӗ ҫанталӑк пулӗ. Кӑнтӑрласерен термометр 5-10 градус ӑшӑ кӑтартӗ. Ку ака уйӑхӗн 12-мӗшӗнчи климат нормипе килӗшсе тӑрать. Ҫӗрлесерен вара шӑнтӗ. Ҫавна май ҫулсем пӑрлак пулӗҫ, хӑш-пӗр ҫӗрте тӗтре карса илӗ. Эрне тӑршшӗпех ҫил тӳлек вӗрӗ. Кӗҫнерникун республикӑна пӗрремӗш ҫурхи ҫумӑр ҫитӗ, анчах питех вӑйлӑ ҫумӗ. Паянхи куна илес тӗк, юр хулӑнӑшӗ 62 сантиметрпа танлашать. Ку иртнӗ эрнерипе танлаштарсан, 13 сантиметр пӗчӗкрех. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
|
Чӑваш чӗлхи
 «Яндекс. Куҫаруҫӑра» чӑваш чӗлхи Раҫҫей халӑхӗсен чӗлхисен хушшинче ТОП-3 йыша лекнӗ. Кун пирки компани пресс-служби пӗлтерет. Ҫынсем «Яндекс. Куҫаруҫӑра» ытларах тутар, пушкӑрт тата чӑваш чӗлхисемпе усӑ курнӑ. Кайранхи вырӑнсенче – мари, якут, удмурт, осетин, тува, ту-мари тата кабарда-черкес чӗлхисем. Палӑртса хӑварар: кунта вырӑс чӗлхине шута илмен. Сӑмах май, хальхи вӑхӑтра «Яндекс. Куҫаруҫӑра» Раҫҫейри халӑхсен 18 чӗлхипе усӑ курма пулать. Ҫав йышра сахал йышлӑ халӑхсен чӗлхисем те пур. Ют чӗлхесене илес тӗк, халӗ те яланхи пекех анлӑ усӑ курнӑ чӗлхесен йышӗнче — акӑлчан чӗлхи. Иккӗмӗш вырӑнта — китай чӗлхи. Вӑл 2022 ҫулта списокра 5-мӗш вырӑнта кӑна пулнӑ. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
|
Культура
 «Контактри» сӑн Шупашкарти шкул ачи «Ҫулталӑкри вулакан» ята тивӗҫнӗ. Ҫавӑн пек ырӑ тӗслӗх кӑтартнӑ Татьяна Савельева. Татьяна Шупашкарти 20-мӗш шкулта 3-мӗш класра ӑс пухать. Вӑл ҫулталӑкра 108 кӗнеке вуласа тухнӑ. Ҫапла вӑл Республикӑри ачасемпе ҫамрӑксен библиотекинчен «Ҫулталӑкри вулакан – 2025» ята тивӗҫнӗ. Татьяна Савельевӑна Халӑхсен туслӑхӗн ҫуртӗнче Пӗтӗм Раҫҫейри «Ача-пӑча кӗнеке эрни» акципе килӗшӳллӗн иртнӗ «Раҫҫейри кӗнеке мозаики» уявра чысланӑ. Ӑна парнепе те хавхалантарнӑ: «АнимаТус» студире вӗренмелли сертификат панӑ. Унта Татьяна хӑйне мультфильм хатӗрлес ӗҫре тӗрӗслӗ. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
|
Пӑтӑрмахсем
 ШӖМ тунӑ сӑн Ӗнер, пуш уйӑхӗн 21-мӗшӗнче, 22:10 сехетре Шупашкарта хӑрушӑ авари пулнӑ: унта 47 ҫулти хӗрарӑм вилнӗ. ШӖМ пӗлтернӗ тӑрӑх, авари Трактор тӑвакансен проспектӗнчи ҫул ҫаврӑнӑшӗнче Тасатакан сооруженисем патӗнче пулнӑ. «Сузуки» иномарка рулӗ умӗнче ларнӑ 52-ри арҫын дистанцие пӑхӑнмасӑр ВАЗ-2115 машинӑпа ҫапӑннӑ, унтан юпа ҫине пырса тӑрӑннӑ. Аварире «Сузукире» пулнӑ 47 ҫулти хӗрарӑм вилнӗ. Тепӗр иккӗшӗ, 48-ти хӗрарӑмпа 52-ри арҫын, аманнӑ. «Сузуки» водителӗ ӳсер пулни паллӑ, вӑл хӑй суранланман. ВАЗ-2115 машина водителӗ те аманман. Халӗ ӗҫ-пуҫа уҫӑмлатаҫҫӗ. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
|
Персона
 Чӑваш академи драма театрӗн сӑнӳкерчӗкӗ К.В. Иванов ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх академи драма театрӗ куракансене Александр Кураковӑн юбилей каҫне йыхравлать. Кун пирки учреждени халӑх тетелӗнчи хӑйӗн пабликӗнче хыпарланӑ. Артист хӑйӗн ҫавра ҫулне Геннадий Терентьев пьесипе лартнӑ «Ҫимӗк каҫӗ» спектакльпе ака уйӑхӗн 16-мӗшӗнче паллӑ тӑвӗ. Александр Николаевич 1961 ҫулхи ака уйӑхӗн 13-мӗшӗнче Патӑрьел районӗнчи Сӑкӑт ялӗнче ҫуралнӑ. Вӑл Мускаври М.С. Щепкин ячӗллӗ аслӑ театр училищинчен (институтӗнчен) 1983 ҫулта вӗренсе тухнӑ. Вӑл вӗреннӗ чӑваш студине Чӑваш Республикин искусствӑсен тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ, В.К. Смирнов профессор ертсе пынӑ. Театр училищинчен вӗренсе тухнӑранпах Александр Кураков Чӑваш патшалах академи драма театрӗнче ӗҫлет. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
+3.3 °C