|
Чӑваш чӗлхи
 Ҫӑлкуҫ: cap.ru Пуш уйӑхӗн 16-мӗшӗнче Чӑваш Республикин наци вулавӑшӗнче «Тӗрленет сӑмах тӗрри» курав ӗҫлеме пуҫлать. Ӑна вырӑс тата чӑваш чӗлхисен пуянлӑхне пухнӑ паллӑ тӗпчевҫӗсене — Владимир Дальпе Николай Ашмарина халалланӑ. Кӑҫал Даль ҫуралнӑранпа 225 ҫул, Ашмарин ҫуралнӑранпа вара 155 ҫул ҫитет. Куравӑн тӗп вырӑнӗнче — тӗпчевҫӗсем хӑйсен пурнӑҫне халалласа хатӗрленӗ паллӑ словарьсем. Сӑмах май, Владимир Даль хӑй вырӑс пулман, Николай Ашмарин вара вырӑс ҫемйинче ҫуралса ӳснӗ. Ҫапах та вӗсем хӑйсем тӗпченӗ халӑх чӗлхине чунтан юратнӑ. Стеллажсем ҫинче сайра тӗл пулакан кӗнекесемпе, архив докуменчӗсемпе тата авалхи япаласемпе паллашма пулӗ. Уйрӑмах сӑмах пухаканӑн ӗҫ сӗтелӗ кӑсӑклӑ, унта сӑн ӳкерӗнме те юрӗ. Тӗрлӗ вӑйӑсемпе викторинӑсем вара курава кӑсӑклӑрах тӑвӗҫ. Уяв марафонӗ шайӗнче уҫӑлнӑ курав кӑҫалхи ҫурла уйӑхӗн 16-мӗшӗччен ӗҫлӗ. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
|
Тӗнчере
 Ҫӑлкуҫ: https://new-science.ru Китайри Чунцин сӑртлӑ-туллӑ вырӑнта вырнаҫнӑ Ушань уесӗнче пурӑнакансем тинех чӑнкӑ тӑвайккисене ҫӑмӑллӑн хӑпарма пултарӗҫ. Маларах ку тӑвайккисене парӑнтарма вӗсен кашни кун пӗр сехет вӑхӑт кирлӗ пулнӑ. Халӗ вара хӑрушӑ та кукӑр-макӑр сукмаксемпе улӑхас вырӑнне вӗсем ҫӗнӗ хатӗрпе — «Ушань турри» эскалаторпа — усӑ курма пултараҫҫӗ. Ӑна тӗнчери ҫавӑн йышши хатӗрсенчен чи вӑрӑмми тесе йышӑннӑ. Объекта 2026 ҫулхи нарӑсӑн 17-мӗшӗнче савӑнӑҫлӑ лару-тӑрура уҫнӑ. Ҫак кунхине ҫавӑн пекех Китайри Ҫӗнӗ ҫула уявланӑ. Уявра аҫтахасен ташшине кӑтартнӑ, урамсене хӗрлӗ хунарсем илемлетнӗ. Ҫак мӑнаҫлӑ проектӑн тӗп уйрӑмлӑхӗ — унӑн конструкцийӗнче. Инженерсем чул ту витӗр тӳрӗ ҫул чавасшӑн пулман. Конструкцине вӗсем сӑрт-тусем тавра вырнаҫтарнӑ, ҫапла май вӑл авкалана-авкалана тӑва ыталать теме пулать. Суту-илӳ центрӗсенче тӗл пулакан ахаль эскалатор вырӑнне кунта 905 метр тӑсӑлакан кӑткӑс транзит комплексне йӗркеленӗ. Вӑл Турӑ проспектӗнчи вертикалӗпе тӑсӑлса 242,14 метр ҫӳллӗше хӑпарать. Ку 80 хутлӑ небоскребӑн ҫӳллӗшӗпе тан. Ҫак кӑткӑс тытӑмра 21 эскалатор, 8 лифт, 4 траволатор (куҫаракан ҫул) тата ҫуран ҫынсем валли тунӑ темиҫе кӗпер вырнаҫнӑ. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
|
Тӗнчере
 Ҫӑлкуҫ: footageclips / Shutterstock/FOTODOM Саам лексики вырӑнти халӑхӑн йӑлана кӗнӗ ӗҫӗсемпе — пӑлан ӗрчетессипе тата пулӑ тытассипе — тачӑ ҫыхӑннӑ. Чӗрчунсен йӗрне шыраса тупма тата вӗсем хӑйсене мӗнле тытассине малтанах пӗлме ҫанталӑка тишкерни май парать. Америка ҫыннин виҫӗ сӗнӳпе ӑнлантармаллине саам пӗр кӗске те ӑнланмалла сӑмахпа каласа парӗ. Анчах климат улшӑннине пула пӗтӗмпех улшӑнма пултарать. Саамсем ҫӗршер ҫул хушши усӑ курнӑ терминсем ҫухалса пыраҫҫӗ. Тӗслӗхрен, тусенче нумай вӑхӑт юр ҫунине пӗлтерекен jassa сӑмахпа халӗ питӗ сайра усӑ кураҫҫӗ. Хӗлле юр ирӗлнине пӗлтерекен sievlladat е suttádat йышши сӑмахсемпе вара час-часах усӑ курма пуҫланӑ. Ҫулталӑк вӑхӑчӗсен шучӗ те калаҫура сахалланса пырать. 20 ҫул каялла Лапландин ҫурҫӗр пайӗнче ҫулталӑка 8 тапхӑра пайланӑ пулсан хальхи вӑхӑтра ҫуркуннепе ҫулла хушшинчи уйрӑм тапхӑр ку регионта кашни ҫулах палӑрмасть, ӑна пӗлтерекен сӑмахпа та усӑ курманнипе пӗрех. Ҫавӑн пекех пӑлан ӗрчетекенсем юр ҫинчи чӗрчунсен йӗрӗсене вуламалли хӑнӑхӑва ҫухатасран хӑраҫҫӗ. Вӗсем тӑрӑх чӗрчун аҫа е ама пулнине, ӗмӗрне, ҫавӑн пекех вӑл хӑранине тата кӗтӳрен юлнине е юлманнине пӗлеҫҫӗ. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
|
Хулара
 Паян Шупашкарта Ленин проспектӗнче «Петровский» киоск тӑррине юр персе аннӑ. Ку 25-мӗш ҫурт патӗнче пулнӑ. Сутуҫӑ ишӗлчӗк айне пулнӑ, ҫынсем ӑна унтан тухма пулӑшнӑ. Хӗрарӑма пульницӑна янӑ, тӗрӗсленӗ хыҫҫӑн киле кайма ирӗк панӑ. Акӑ мӗн паллӑ: ҫав самантра «Ӑшӑ кил» управляющи компанийӗ ҫурт тӑрринчен юр антарнӑ. Киосксен сутуҫисене вӑхӑтлӑха ӗҫе чарма, киоска хупма ыйтнӑ. Анчах хӗрарӑм юр антарса пӗтеричченех киоска таврӑннӑ. Ҫурт тӑрринче ӗҫлекенсем вара юра тытса чарайман, вӑл киоск тӑррине ӳкнӗ. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
|
Вӗренӳ
 Ҫӑлкуҫ: Мой город. Онлайн Чӑваш Республикин вӗренӳ министрӗ Дмитрий Захаров пӗлтернӗ тӑрӑх, 2026 ҫулхи пуш уйӑхӗн 28-мӗшӗнчен, шӑматкунтан, республикӑра ачасене пӗрремӗш класа ҫыртарма пуҫлӗҫ. Ҫак йышӑнӑва ашшӗ-амӑшӗшӗн меллӗ пултӑр тесе тунӑ: йышӑну кампанийӗ канмалли кун пуҫланни ҫемьесене ӗҫрен ирӗк ыйтмасӑр, документа лӑпкӑн тата васкамасӑр хатӗрлсе пама май парӗ. Ача шкул ҫумне ҫирӗплетнӗ территорире регистрациленнӗ пулсан е унӑн ҫӑмӑллӑхсем пур пулсан, заявленине пуш уйӑхӗн 28-мӗшӗнчен пуҫласа ҫӗртме уйӑхӗн 30-мӗшӗччен пама май пур. Утӑ уйӑхӗн 6-мӗшӗнчен вара, пушӑ вырӑнсем юлнӑ пулсан, ачасене урӑх шкула та ҫыртарма май пулӗ. Заявленине Патшалӑх пулӑшӑвӗсен порталӗ урлӑ, шкула хӑйне кайса е МФЦ урлӑ пама юрать. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
|
Кӳршӗре
 Ҫӑлкуҫ: Чӑвашьел шкулӗ Ҫак кунсенче Чӑвашьел шкулӗнче илемпе пултарулӑх уявӗ — «Чӑваш пики – 2026» конкурс иртнӗ. Ӑна Анна Николаева педагог-организатор хатӗрлесе ирттернӗ. Ӑмӑртӑва 7-мӗш класран пуҫласа 11-мӗш класс таран вӗренекен хӗрачасем хутшӑннӑ. Малтан хӗрсем хӑйсемпе паллаштарнӑ, юрланӑ, ташланӑ, сӑвӑ каланӑ тата тӗрлӗ ыйтӑва хуравланӑ. Килти ӗҫ уйрӑмах кӑсӑклӑ пулнӑ — хутшӑнакансен хуплу пӗҫерсе килмелле пулнӑ. Хӗрачасем ӑна тӗрлӗрен илемлетнӗ: пӗрин ҫинче ҫӑлтӑрсем вырнаҫнӑ, теприн ҫинче чечексем ҫурӑлнӑ, виҫҫӗмӗшӗн ҫинче вара чӑвашсен паллӑ Нарспийӗ ташланӑ. Конкурса пӗтӗмлетсе жюри кашни хӗрачана тивӗҫлӗ хакланӑ: • «Чӑваш пики – 2026» тӗп ята тата «Хастар пике» номинацине 9-мӗш класра вӗренекен ӑслӑ та маттур Аксиния Максимова ҫӗнсе илнӗ. • 7-мӗш класри Татьяна Тимкина «Кӗмӗл саслӑ пике» пулса тӑнӑ. • 8-мӗш класри Лиана Илендеева «Хӳхӗм пике» ята тивӗҫнӗ. • 11-мӗш класри Диана Якличевӑна вара «Илӗртӳллӗ пике» тесе палӑртнӑ. Пурне те хаклӑ парнесемпе тата районти Чӑваш наци культура центрӗн Хисеп хучӗсемпе чысланӑ. Кун пек уявсем ачасене тӑван йӑла-йӗркепе чӗлхене юратма вӗрентеҫҫӗ. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
|
Вӗренӳ
 Ҫӑлкуҫ: Чӑваш патшалӑх университечӗ Чӑваш патшалӑх университечӗн Культура керменӗнче «Студентсен ҫуркунни» пуҫланчӗ. Кӑҫалхи пултарулӑх марафонне Чӑваш тата вырӑс филологийӗн, журналистика факультечӗн студенчӗсем уҫрӗҫ. Вӗсем ют чӗлхесен тата математика факультечӗсенче вӗренекенсемпе пӗрле «Ф3» команда йӗркеленӗ. Ку ушкӑн ҫиччӗмӗш ҫул ӗнтӗ фестивале пӗрремӗш пуҫласа хӑйӗн пысӑк шайне кӑтартать. Студентсем куракансене коммуналлӑ хваттере куҫса килнӗ ҫамрӑк ҫинчен каласа паракан концерт кӑтартрӗҫ. Кӳршӗсен хушшинче вӑл аякран пӑхса тӑракан кӑна пулаймасть, хӑй те пӗтӗм ӗҫе хутшӑнать. Залта куракан йышлах пулман пулин те, студентсен ӑсталӑхне хытӑ алӑ ҫупса йышӑнчӗҫ. Ҫакӑн пек кӑсӑклӑ концерт лартмашкӑн ҫамрӑксен ир те, каҫ та нумай вӑй хума тивнӗ. Малашне марафонра тата ҫичӗ команда хӑйсен пултарулӑхне кӑтартӗ. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
|
Культура
 Ҫӑлкуҫ: Ачасемпе ҫамрӑксен республика вулавӑшӗ Ҫак кунсенче Ачасемпе ҫамрӑксен республика вулавӑшӗнче Нина Димитриевӑн 75 ҫулхи юбилейне палӑртнӑ. Вӑл — Чӑваш Республикинчи вӗрентӳпе культура тытӑмӗн паллӑ ӗҫченӗ. Нина Ивановна 30 ҫул ытла ачасене пӗлӳ панӑ. 1989 ҫулта вӑл республикӑра пӗрремӗш «Тӑван ен культури» предмета вӗрентме пуҫланӑ, программине хӑех ҫырнӑ. Унӑн «Чӑваш культурин тӗнчи» кӗнеки Раҫҫей шайӗнче ҫӗнтернӗ. Вӑл чӑваш чӗлхи стандарчӗсене хатӗрлес ӗҫе те хутшӑннӑ. Халӗ Нина Димитриева ватӑсене нумай пулӑшать. Унӑн проекчӗсене пула пенсионерсем компьютерпа ӗҫлеме вӗренеҫҫӗ, скандинавла утма ҫӳреҫҫӗ. Юбилей каҫне влаҫ ҫыннисемпе общество ӗҫченӗсем пухӑннӑ. Вӗсем Нина Ивановнӑна чӑваш культурине аталантарнӑшӑн чӗререн тав тунӑ. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
|
Чӑваш чӗлхи
 Ҫӑлкуҫ: vk.com Ҫак кунсенче тӗп хулара чӑваш чӗлхипе литература вӗрентекенӗсен пӗлтерӗшлӗ хула семинарӗ иртрӗ. Унӑн тӗп теми теорирен пуҫласа инновациллӗ практикӑпа ҫыхӑнтарса ӗҫлессине ҫутатасси пулнӑ. Семинарта «Тӑван чӗлхепе литературӑн чи лайӑх вӗрентекенӗ — 2026» ӑмӑртура ҫӗнтернӗ тата малти вырӑнсене йышӑннӑ педагогсем хӑйсен ӑсталӑхӗпе паллаштарчӗҫ. Семинара 30-мӗш шкулти Ольга Сильева педагог та хутшӑнчӗ. Хальхи вӑхӑтра урок ачасемпе чӗрӗ диалог йӗркелесси, вӗсене хастар тӗпчевҫӗ пулма пулӑшасси пирки сӑмах хускатрӗҫ. Уҫӑ уроксемпе мастер-классенче ӑмӑрту ҫӗнтерӳҫисем ачасен тимлӗхне тыткӑнлама тата кулленхи пурнӑҫра ирӗклӗ калаҫма май паракан вӑрттӑнлӑхсемпе паллаштарчӗҫ. Тухса калакансем паянхи педагог чӗлхеҫӗ кӑна мар, психолог та, технологисене пӗлекен ӑстаҫӑ та пулнине палӑртрӗҫ. Ҫакӑн пек тӗлпулусем вӗрентекенсене чи актуаллӑ практикӑна ӗҫе кӗртме тата чӑвашла вӗрентес ӗҫе лайӑхлатма пулӑшма тивӗҫ. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
|
Пӑтӑрмахсем
 ҪҪХПИ тунӑ сӑн Ӗнер каҫхине 22 сехет тӗлӗнче Етӗрне округӗнче М-7 ҫул ҫинче пулнӑ аварире ҫамрӑк водителӗн пурнӑҫӗ татӑлнӑ. Авари Сучково тата Кӗҫӗн Тӳмерле ялӗсем патӗнче пулнӑ. Малтанлӑха палӑртнӑ тӑрӑх, йывӑр тиевлӗ машина водителӗ, 48 ҫулти арҫын, руле итлеттереймен. Хыҫран «ГАЗельпе» пынӑ 23 ҫулти водитель, Тутарстан арҫынни, ҫапӑнасран тарма хӑтланнӑ. Анчах малтан «Ниссана» пырса лекнӗ, унтан фура ҫине пырса тӑрӑннӑ. 23-ри арҫын ҫавӑнтах йывӑр сурансене пула вилнӗ. Халӗ ӗҫ-пуҫа уҫӑмлатаҫҫӗ. Хыпар ҫӑлкуҫӗ:
|
+5.3 °C