Ҫӑлав служби тунӑ сӑн

Атӑл юханшывӗн сулахай ҫыранӗнче, Сӗнтӗрвӑрри хулине хирӗҫле, тепӗр инкек пулнӑ – пулӑҫ путса вилнӗ.

1965 ҫулта ҫуралнӑ арҫын путса вилни пирки Мари Элти Звенигово районӗнчи авари-ҫӑлав службин МАСС ушкӑнне ҫӗртме уйӑхӗн 19-мӗшӗнче 10 сехет те 13 минутра пӗлтернӗ. Вырӑна Чӑваш Енри ҫӑлавҫӑсем те ҫитнӗ. Пирӗн республика ҫӑлавҫисем эхолот пулӑшнипе арҫын путма пултарнӑ вырӑна тӗрӗсленӗ. Унтан Звенигово районӗнчи водолаз вилене тупса ҫыран хӗррине илсе тухнӑ, ӑна Чӑваш Ен транспорт полицине панӑ.

Аса илтерер: ҫӗртме уйӑхӗн 18-мӗшӗнче Ҫӗнӗ Шупашкар хулинче Атӑлта 10 ҫулти арҫын ача путса вилнӗ. Вӑл ишме пӗлмен, юраман вырӑнта шыва кӗнӗ те каялла тухайман. Ача Атӑл хӗррине юлташӗпе килнӗ.

Чӑваш Енӗн наци вулавӑшӗнче чӳк уйӑхӗн 6-мӗшӗнче «Чувашский литературный язык в судьбе народа» (чӑв. Чӑваш литература чӗлхи халӑх шӑпинче) Пӗтӗм Раҫҫейри ӑслӑлӑхпа практика конференцийӗ иртӗ. Мероприятие ҫӗнӗ чӑваш ҫырулӑхне йӗркеленӗренпе 155 ҫул ҫитнине тата Тымар халӑхсен Пӗтӗм тӗнчери вунӑҫуллӑхне халаллӗҫ.

«Чӑваш литература чӗлхи халӑх шӑпинче» конференцие патшалӑх влаҫӗнче ӗҫлекенсемпе общество хастарӗсем, ученӑйсем, педагогсем, культура учрежденийӗсенче, МИХсенче тӑрӑшакансемпе интернет-блогерсем пуҫтарӑнӗҫ. Унта вӗсем чӑваш чӗлхине упраса хӑварасси тата ӑна аталантарасси пирки калаҫӗҫ.

Конференцие хутшӑнас тесен завкӑсене nauch.konferencia@gmail.com электрон адреспа мероприяти ятне кӑтартса юпа уйӑхӗн 9-мӗшӗччен ярса памалла Ыйтса пӗлмелли телефон номерӗ 8(8352) 230-217 (хушма номер 144) – Галина Павловна Соловьева, вулавӑшӑн наци литературипе библиографи пайӗн заведующийӗ.

«Контактри» сӑн

Пӑрачкав округӗнче мӑкшӑ культурин «Арта» фестивалӗ иртнӗ. Ҫак уява ҫулсерен Напольное ялӗнче йӗркелеҫҫӗ. Унта кӑҫал та республикӑри округсенчи тат Раҫҫейри тӗрлӗ регионти пултарулӑх ушкӑнӗсем пухӑннӑ. Чӑваш Енрен ҫак округсенчен килнӗ: Йӗпреҫ, Патӑрьел тата Пӑрачкав.

Ку – историе, мӑкшӑ тата ирҫе чӗлхисене, мӑкшӑ халӑхӗн пуян культурине халалланӑ уяв. Артистсем ирҫе халӑх юррисене шӑрантарнӑ.

Уйрӑмах Йӗпреҫ округӗнчи пултарулӑх ушкӑнне палӑртмалла. Ирҫе Ҫармӑсри Алексей Рогожин ячӗллӗ вулавӑш ертӳҫи Светлана Акшарова чӗлхене тата культурӑна сарнӑшӑн «РФ финн-угр ассоциацийӗ» Раҫҫейри общество юхӑмӗн Тав хутне тивӗҫнӗ.

«Горнипов» ансамбль хастарӗсене Зоя Сергеевӑна тата Зинаида Родионовӑна «Раҫҫей халӑхӗсен ассамблейин» Тав ҫырӑвӗпе чысланӑ. «Горнипов» ансамбль вара «Арта» фестиваль лауреачӗ пулса тӑнӑ, диплома тивӗҫнӗ.

Чӑваш Енре «Атӑлҫи пӑлхавҫисем» пӗрремӗш чӑвашла илемлӗ фильм экран ҫине тухнӑранпа паян 100 ҫул ҫитнӗ. Ӑна шӑп та лӑп пӗр ӗмӗр каялла, 1926 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗн 22-мӗшӗнче, Чӑваш театрӗнче кӑтартнӑ.

Ҫав кун хулара ярмӑрккӑ пулнӑ, ҫавна май кино курма халӑх нумай пухӑннӑ. Фильма Шупашкарта тата Ленинградра ӳкернӗ. Пуҫаруҫи – Иоаким Максимов-Кошкинский. Сюжет тӗпӗнче – 1906 ҫулта Сӗнтӗрвӑрри районӗнчи хальхи Октябрьское ялӗнчи хресченсемпе пулса иртнӗ пулӑмсем.

Эпизодсенче пӗрремӗш чӑваш киноактриси Тани Юн ӳкерӗннӗ. Вӑл амӑшӗн пысӑках мар рольне калӑпланӑ. Шел те, фильм пирӗн кунччен упранса юлайман. Анчах «Атӑлҫи пӑлхавҫисем» чӑваш киновӗн пуҫламӑшӗ шутланать.

rasfokus.ru сайтри сӑн

Ҫулла, хӑть мӗнле пулсан та, ӑшӑ ҫанталӑках кӗтпӗр. Анчах ӑҫта вӑл?

Шел те, хальлӗхе «Ҫанталӑк 21» сайт лайӑххинех хыпарламасть, шӑрӑх хӑҫан килесси паллӑ мар. Ку эрнере паян, ыран тата эрнекун ытларах ҫумӑр ҫӑвӗ. Паян ирхине сивӗ пулсан та кӑнтӑрла хыҫҫӑн ҫанталӑк 21-23 градус таран ӑшӑтрӗ-ха. Ыран тата кӑшт ӑшӑрах пулӗ. Анчах кӑнтӑрла хыҫҫӑн каллех аслатиллӗ ҫумӑр ҫӑвӗ те ҫанталӑк сивӗтӗ.

Эрне варринче ҫумӑр ҫумӗ, уяртарах ҫанталӑк пулӗ. Анчах ҫил ҫурҫӗр-анӑҫ енчен вӑйлӑ вӗрӗ, эрнекун тӗлне кӑна лӑпланӗ. Эрнекун вара сивӗ те ҫумӑрлӑ пулӗ – кӑнтӑрла та термометр 15-17 градус кӑна кӑтартӗ. Канмалли кунсенче те ҫавӑн пек сивӗ пулӗ, ҫӗрлесерен термометр 10-12 градус кӑна кӑтартӗ.

Патшалӑх автоинспекцийӗ тунӑ сӑн

Вӑрмар округӗнче питбайкер аварире вилнӗ. Ку инкек ӗнер «Энӗш – Урнар – Саруй» ҫул ҫинче ҫӗрле, ҫур ҫӗр иртни 2 сехет те 5 минутра, пулнӑ.

31 ҫулти арҫын питбайкпа ҫулпа пынӑ чухне ҫаврӑнса ӳкнӗ. Вӑл шлемсӑр пулни паллӑ. Йывӑр аманнӑ арҫынна Канаш районӗн пульницине илсе ҫитернӗ. Анчах, шел те, вӑл каярахпа, 17 сехет ҫурӑра, унта тӑна кӗмесӗрех вилнӗ.

Арҫын ун чухне урӑ е ӳсӗр пулнӑ-и – хальлӗхе паллӑ мар. Ҫакна химипе токсикологи тӗпчевӗ палӑртӗ.

Кӑҫал авӑн уйӑхӗн 1-мӗшӗнчен Раҫҫейри шкулсенче арап чӗлхине вӗренмелли ҫирӗплетнӗ вӗренӳ программи вӑя кӗрӗ. Ҫапла Чӑваш Енри шкул ачисем те тӗнчере сарӑлнӑ чӗлхесенчен пӗрне ӑса хывма пултарӗҫ.

Кун пирки Раҫҫей ҫутӗҫ министрӗ Сергей Кравцов пӗлтернӗ. Вӑл каланӑ тӑрӑх, Раҫҫейре арап чӗлхине вӗрентмелли системӑна темиҫе ҫул ӗнтӗ аталантараҫҫӗ. Тӗслӗхрен, шкул ачисем арап чӗлхипе иртекен олимпиадӑсене хутшӑнаҫҫӗ. Вӗсене виҫӗ ҫул йӗркелеҫҫӗ ӗнтӗ.

Министр пӗлтернӗ тӑрӑх, ҫӗнӗ предмета кӗртни вӗренӳ учрежденийӗсене вӗренӳри ют чӗлхесен переченьне анлӑлатма май парать. Арап чӗлхине вӗренӳ ӗҫне кӗртессине шкулсем хӑйсем йышӑнӗҫ: ачасен кӑсӑкланӑвне, квалицикациллӗ педагог пуррипе ҫуккине шута илӗҫ.

Чӑваш Енӗн Культура министерствин сӑнӳкерчӗкӗ

Чӑваш Енӗн патшалӑх ӳнер музейӗнче «Про обряды и наряды / Йӑла-йӗркепе тумсем ҫинчен» курав уҫӑлнӑ. Унта республика Элтеперӗ Олег Николаев, республикӑн культура министрӗ Светлана Каликова, Раҫҫейри хӗрарӑмсем канашӗн председателӗ тата телеведущи Мария Ситтель тата Олег Николаевӑн мӑшӑрӗ, Чӑваш Енри хӗрарамсен канашӗн председателӗ Наталия Николаева, ытти хӑна хушӑннӑ.

«Пирӗн республикӑра 120 ытла наиц ҫынни пурӑнать, пирӗн тивӗҫӗмӗр вара чӑваш культурине, унӑн пуянлӑхне упраса хӑварасси», — тесе палӑртса хӑварнӑ Элтепер курав уҫнӑ чухне сӑмах каланӑ май.

«Про обряды и наряды / Йӑла-йӗркепе тумсем ҫинчен» курав авӑн уйӑхӗн 6-мӗшӗччен ӗҫлӗ.

«Хавхалану» клуб страницинчен илнӗ санӳкерчӗк

Иртнӗ эрнере Чӑваш Енӗн Наци вулавӑшӗ ҫумӗнче «Литература пикникӗ» ятпа мероприяти ирттернӗ. Унта вулавӑшра ӗслекен «Варкӑш» тата «Хавхалану» клуб хастарӗсем пуҫтарӑнна.

Пикника йӗркелекенсем ӑна кӑсӑклӑ та хавас йӗркелеме тӑрӑшнӑ. Программӑра сӑвӑ-юрӑ, вӑйӑ-кулӑ, ташӑ та пулнӑ.

«Сивӗрех пулни те, ҫумӑрӗ те чӑрмантараймарӗҫ «варкӑшҫӑсемпе» «хавхалануллисене. Ҫуллахи вӑхӑтра библиотекарьсем пӗрин хыҫҫӑн тепри отпускра каннине кура клуб ларӑвӗсене утӑ, ҫурла уйӑхӗсенче ирттермеҫҫӗ.

Авӑн уйӑхӗнче (виҫҫӗмӗш кӗҫнери кун) пурне те курма хавас пулатпӑр», — тесе пӗлтернӗ «Хавхалану» клуб халӑх тетелӗнчи хӑйӗн страницинче.

Чӑваш Енӗн наци вулавӑшӗн сӑнӳкерчӗкӗ

Ыран, ҫӗртме уйӑхӗн 23-мӗшӗнче, Чӑваш Енӗн наци вулавӑшӗнче Никифор Мранькка ҫыравҫӑ ҫуралнӑранпа 125 ҫул ҫитнине асра тытса пуҫтарӑнӗҫ.

Паллӑ чӑваш прозаикӗ тата драматургӗ Куславкка районӗнчи Пилешкассинче ҫӗртме уйӑхӗн 9-мӗшӗнче ҫуралнӑ. Унӑн уйрӑмах паллӑ произведенийӗ — нумай томлӑ «Ӗмӗр сакки сарлака» роман. Шӑпах ҫав хайлава сӳтсе явӗҫ те вулавӑша пуҫтарӑннӑ писательсем, журналистсем, педагогсем, таврапӗлӳҫӗсем, вулавӑш ӗҫченӗсем тата кӗнеке вулама юратакансем.

Сӑмах май каласан, писателӗн пултарулӑхӗнче тарӑн йӗр хӑварнӑ хайлавсем татах пур: «Юншӑн юн», «Тӑван ҫӗршыв чӗнет», «Амӑшӗн ҫырӑвӗ», «Урӑхла калама пултарайман эпӗ», «Юратакан чӗресем».

Чӑваш Енӗн наци вулавӑшӗн сӑнӳкерчӗкӗ

Утӑ уйӑхӗн 30-мӗшӗнче Чӑваш Енӗн наци вулавӑшӗнче «Драматургия и театральное искусство» (чӑв. Драматурги тата театр ӳнерӗ) ятпа ҫавра ҫӗтел иртӗ. Ӑна Арсений Тарасов ҫыравҫӑ-драматургӑн, журналистӑн 70 ҫулхи юбилейне халаллӗҫ.

Арсений Тарасов — Чӑваш Енӗн искусствӑсен тава тивеҫлӗ ӗҫченӗ. Унӑн хайлавӗсемпе Чӑваш академи драма театрӗнче спектакльсем лартаҫҫӗ. «Ҫырма пурнӑҫ хӑех хавхалантарать», — тет иккен калем ӑсти. Чӑваш академи драма театрӗнче кӑтартакан «Хӗрлӗ кӗпеллӗ телей» спектакльти сюжет та, сӑмахран, пурнӑҫран тата тӗрӗсрех каласан, ҫыравҫӑн ашшӗ-амӑшӗн пурнӑҫӗнчен, илнӗскерех-мӗн.

Арсений Тарасовӑн юбилейне халалланӑ ҫавра сӗтел вулавӑшри концеренц-залра 14 сехетре пуҫланӗ.