Шупашкарти Хӗрлӗ тӳремре тӗлӗнмелле пӑтӑрмах пулса иртнине эпир унччен пӗлтернӗччӗ-ха. Аса илтерер: унта проката илсе ачасем ярӑнмалли машина тӗреклӗ арҫын ҫине пырса кӗнӗ. Инкекре арҫын хытах аманнӑ, унӑн ури хуҫӑлнӑ. Инкек вырӑнне васкавлӑ пулӑшу тухтӑрӗсене тата патшалӑхӑн ҫул-йӗр хӑрушсӑрлӑхӗн инспекторӗсене чӗнсе илнӗ.
Хӗрлӗ тӳремре электросамокатпа ярӑнма юрамасть иккен, анчах ача машинисене вара проката илсе ярӑнса ҫӳреҫҫӗ. Ҫав машинӑсем тепӗр чухне ҫынсем ҫине те пырса кӗреҫҫӗ-мӗн.
МАХри «Первый чувашский» каналта паян пӗлтернӗ тӑрӑх, унти машинӑсем саккуна пӑсса ӗҫленӗ-мӗн. Ку хыпара илтсен ирӗксӗрех ҫапла ыйту ҫуралӗ: йӗркене пӑсса проката паракан ача-пӑча ярӑнмалли машинӑсем пирки тӳре-шара ҫу каҫипе те илтмен, пӗлмен, курман-ши вара?
Шупашкар хулинчи шкулсенчен пӗрне Пӗлӳ кунӗнче пӗр яш линейкӑна питбайкпа пынӑ. Ун чухне вӑл тепӗр ачана чутах ҫапса кайман. Хӑшӗсем патшалӑхӑн ҫул-йӗр хӑрушсӑрлӑхӗн инспекцине пӗлтерес тенӗ, теприсем вара яша хута кӗнӗ.
Пӑтӑрмах хулан Ҫурҫӗр-Хӗвеланӑҫ районӗнче вырнаҫнӑ 45-мӗш шкулта пулса иртнӗ.
Апла пулин те ҫемьене йӗрке хуралҫисем чӗнсе илнӗ-илнех. Унта яшӑн амӑшӗ ывӑлне хӳтӗленӗ: «У всех во дворе есть, чем мое дите хуже!» (чӑв. Пурин те картишӗнче ларать, манӑн ачам ыттисенчен мӗнпе кая?).
Линейкӑна пынӑ питбайка амӑшӗ 220 пин тенкӗ кредит илсе туянса панӑ. Йӗрке хуралҫисем ҫемьене 30 пин тенкӗлӗх штрафланӑ, унсӑр пуҫне яшӑн ашшӗ-амӑшне хӑйсен тивӗҫне йӗркеллӗ пурнӑҫламаншӑн административлӑ май майпа явап тыттарӗҫ.
Чӑваш Енри санитари авиацийӗ Ҫӗмӗрле хулинчи хӗрарӑма Шупашкара илсе ҫитернӗ. Ӑна Республикӑри клиника пульницин тухтӑрӗсем йышӑннӑ.
Хӗрарӑм районти тӗп пульницӑн терапи уйрӑмне килнӗ, пуҫ ыратнине, сулахай алӑ-ури вӑйсӑрланнине каланӑ. Тухтӑрсем компьютер томографийӗ тунӑ та пуҫӗнче темле пысӑк япала ӳснине палӑртнӑ. Унтан специалистсем Шупашкарти тухтӑрсемпе телемедицина консультацийӗ ирттернӗ. Вӗсем хӗрарӑма профильлӗ стационара илсе кайма йышӑннӑ, вертолет чӗнсе илнӗ.
Санавиаци хӗрарӑма Шупашкара ҫав кунах илсе ҫитернӗ. Республикӑри клиника пульницинче ӑна малалла тӗрӗслӗҫ, сиплев палӑртӗҫ. Тухтӑрсем палӑртнӑ тӑрӑх, ӑна кайран реабилитаци те кирлӗ пулма пултарать.
Чӑваш Енри следовательсем Шупашкар хулинче пулса иртнӗ тискер преступление уҫӑмлатаҫҫӗ. Ӗнер каҫхине, авӑн уйӑхӗн 1-мӗшӗнче, Трактор тӑвакансен проспектӗнчи пӗр ҫуртра 15 ҫулти хӗр виллине тупнӑ.
Следстви версийӗ тӑрӑх, ӑна хӑйӗнпе тантӑш ҫамрӑк пӑвса вӗлернӗ. Вӗсем вӑрҫӑнса кайнӑ. Каччӑ хӗре зарядник пралукӗпе пӑвнӑ. Тискер преступление тусан вӑл тарнӑ.
РФ Следстви комитечӗн Чӑваш Республикинчи следстви органӗсем ку тӗслӗх тӗлӗшпе пуҫиле ӗҫ пуҫарнӑ. Ҫак ӗҫе тума пултарнӑ ҫамрӑка тытса чарнӑ. Ӑна Сӗнтӗрвӑрри хулинче шыраса тупнӑ. Вӑл айӑпне йышӑннӑ.
Следстви малалла пырать.
Авӑн уйӑхӗн 12-мӗшӗнче Шупашкар хулинче ретротроллейбуспа экскурсие кайма май пулӗ. Анчах ку – тӳлевлӗ, билет 300 тенкӗ тӑрать, 7 ҫул тултарман ачасене вара ахалех илсе каяҫҫӗ.
Экскурсие Чӑваш транспорт управленийӗ йӗркелет. Ҫула 1964 ҫулта туса кӑларнӑ троллейбуспа тухӗҫ. Вӑл 12 сехетре чукун ҫул вокзалӗ патӗнчен (Хула ҫум урамӗ, 1-мӗш ҫурт) тапранса кайӗ. Экскурси 2 сехете тӑсӑлӗ. Троллейбус чарӑнусенче урӑх пассажирсене лартмӗ. Экскурси вӑхӑтӗнче салонра апат ҫиме, ӗҫме юрамасть.
Сӑмах май, Чӑваш транспорт управленийӗ кун пек экскурсие пӗлтӗр те ирттернӗ.
Чӑваш Енре Наци театрӗсен конгресӗ иртӗ. Кун пирки К.В. Иванов ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх академи драма театрӗн директорӗ Елена Николаева халӑх тетелӗнчи хӑйӗн страницинче пӗлтернӗ.
Кунта сӑмах Наци театрӗсен III конгресӗ пирки пырать. Ӑна ҫитес ҫул Шупашкарта ирттерсшӗн. Кун пирки Питӗр хулинче Чӑваш Енӗн кунӗсем иртнӗ ҫул калаҫса татӑлнӑ иккен.
Елена Николаева хыпарланӑ тӑрӑх, Питӗрте вӑл Чӑваш Ен Элтеперӗпе Олег Николаевпа тата республикӑн культура министрӗпе Светлана Каликовӑпа пӗрле Александринский театрӑн президенчӗпе Валерий Фокинпа тӗл пулнӑ. Шӑпах ҫавӑн чухне конгреса Шупашкарта ирттересси пирки сӑмах хускатнӑ.
Унсӑр пуҫне ку тӗлпулура театрсем пӗр-пӗрин патне гастрольпе ҫитес ыйтӑва та сӳтсе явнӑ.
Шупашкар хулинчи халӑхӑн социаллӑ ыйтӑвӗсене тивӗҫтерекен комплекслӑ центрта кашни ир зарядкӑран пуҫланать. Кунта сӑмах асӑннӑ центрти стационар уйрӑмӗнче пурӑнакансем пирки пырать.
Стационар уйрӑмӗнче пурӑнакан кинеми-мучие кашни кунах, ирхи апат ҫинӗ хыҫҫӑн, хӑтлӑ музыка залне йыхравлаҫҫӗ. Унта ватӑсем ларса зарядка тӑваҫҫӗ. Ҫапла-ҫапла. Мӗншӗн тесен тӑрса хускану тума вӗсене ҫӑмӑл мар: пуҫ ҫаврӑнса кайма пултарать, сулӑнса каясран хӑрамалла. Ҫавӑнпа та ларса тумалли хусканӑва пурнӑҫлаҫҫӗ. Мӗн хыҫҫӑн мӗн тумаллине специалист кӑтартса пырать.
Ҫынсен ҫулне кура ирттерекен хускану ватӑсен шӑм-шакне ҫӑмӑллӑх кӳрет. Хӑйсем калашле, ытлашши хытса ларасран пулӑшать. Зарядка тума ӳркенекенсене е вӑй ҫуккисене вара хистемеҫҫӗ.
Ҫӗркаҫ Шупашкарта мотоциклист ҫул ҫинчи инкеке лекнӗ. Вӑл вилмеллех сурналаннӑ.
Пӑтӑрмах каҫхи 9 сехет те 30 минутра «Контур» завод ҫывӑхӗнче пулса иртнӗ. Тата тӗрӗсрех каласан, Етӗрне шоссипе Университет урамӗ хӗресленнӗ вырӑнта.
«Н003ОА21рус» патшалӑх номерӗллӗ «БМВ» машина автозаправка енне сулахаялла, хирӗҫ килекен ҫулпа пӑрӑннӑ. Ҫав вӑхӑтра ҫулпа мотоциклист пынӑ. «Aprilia» мотоцикл ют ҫӗршывра туса кӑларнӑ автомобильпе ҫапӑннӑ.
40 ҫулти байкер инкек вырӑнӗнчех вилсе кайнӑ.
Ҫул-йӗр правилине пӗлекенсем каланӑ тӑрӑх, машинӑн мотоциклиста ирттерсе ямалла пулнӑ. Сӑмах май каласан, мотоциклист байкерсен колоннинчен юлас темен пуль тесе шухӑшлаҫҫӗ.
Апла-и, капла-и — инкек сӑлтавне патшалӑхӑн ҫул-йӗр хӑрушсӑрлӑхӗн инспекторӗсем палӑртӗҫ.
Паян – Пӗлӳ кунӗ, ачасем каллех парта хушшине ларчӗҫ. Чӑваш Енре кӑҫал 275 пине яхӑн ача шкула каять. Вӗсенчен 11,4 пинӗшӗ – пӗрремӗш классем.
Паллах, 1-мӗш класа каякансем ытларах — Шупашкар хулинчен. Сӑмахран, 64-мӗш шкулта 500 яхӑн ача пӗрремӗш класа кайнӑ.
Кӑҫал шкул паркӗ вӗр ҫӗнӗ 40 автобуспа пуянланнӑ. Халӗ пӗтӗмпе – 400 автобус. Вӗсем кунсерен 13,5 пин ачана шкула илсе ҫӳрӗҫ.
Пуҫламӑш класра ӑс пухакан 55 пин ача тӳлевсӗр апатланӗ. Кун валли федераци хыснинчен 780 ытла миллион тенкӗ уйӑрнӑ. Тепӗр 200 миллион тенкӗ сусӑрсене, ятарлӑ ҫар операцине хутшӑнакансен ачисене тата нумай ачаллӑ ҫемьери шӑпӑрлансене тӳлевсӗр апатланма уйӑрнӑ.
Ҫурла уйӑхӗнче Шупашкар хулинчи Республикӑри клиника пульницине вӗри шывпа пиҫсе кайнӑ ачана илсе килнӗ. Унӑн кӗлеткин 45 проценчӗ сиенленнӗ. Чылай чухне кун пек самантра пациентсен шалти органӗсемпе кӑлтӑксем сиксе тухаҫҫӗ.
Чи малтан тухтӑрсем терапи тунӑ, антибиотиксемпе сипленӗ, сурансене ҫыхнӑ, ытти процедурӑна пурнӑҫланӑ. Ҫав вӑхӑтрах пӗчӗк пациента хирургсемпе педиатрсем тӗрӗслесе тӑнӑ. Темиҫе эрнерен сывлӑхӗ операци тумалӑх йӗркеленнӗ.
Ҫапла тухтӑрсем операци вӑхӑтӗнче кӗлеткин ытти пайӗнчен ӳте илсе сиенленни вырӑнне сыпнӑ. Процедура ӑнӑҫлӑ иртнӗ.
Палӑртса хӑвармалла: Республикӑри ача-пӑча клиника пульницинчи пиҫсе кайнине сиплекен уйрӑм Чӑваш Енре пӗртен-пӗрре шутланать. Ҫулсерен унта 350 ытла пациент сипленет, 150 ытларахӑшӗ – ачасем.
+0.3 °C