Ӗнер, ҫу уйӑхӗн 14-мӗшӗнче, Чӑваш Енри литераторсем Николай Полоруссов (Шелепин) вил тӑпри ҫинче пулнӑ. Поэт ҫуралнӑранпа 145 ҫул ҫитнине асра тытса Шупашкарти Богдан Хмельницкий урамӗнчи 1-мӗш масар ҫинче ӗмӗрлӗх канӑҫа тупнӑ вӑл. Унта ҫитнӗ май ҫыравҫӑсем ытти писатель вил тӑпри патӗнче те чарӑнса тӑнӑ. Кун пирки Лидия Филиппова журналист тата публицист «Контактра» халӑх тетелӗнчи хӑйӗн страницинче пӗлтернӗ.
Николай Полоруссов (Шелепи) 1881 ҫулхи май уйӑхӗн 14 (26)-мӗшӗнче Хусан кӗпӗрнин Чистай уесӗнчи (халӗ Тутарстанри Аксу районне кӗрет) Ҫӗнӗ Ӳселте ҫуралнӑ. 1891-1895 ҫулсенче Мӑкшӑелӗнчи пуҫламӑш шкулта вӗреннӗ.
Раҫҫейри пӗрремӗш революцие путарсан Ҫӗпӗре тухса кайнӑ, чукун ҫул ҫинче рабочире ӗҫленӗ. 1908 ҫулта Красноярска ылтӑн приискӗн кантурне куҫнӑ, икӗ ҫултан каллех хресчен ӗҫӗпе пурӑнма тытӑннӑ. 1914 ҫулта тӑван ялне таврӑнса учительте ӗҫленӗ.
Октябрьти революци хыҫҫӑн ӑна ялти чухӑнсен комитечӗн пуҫлӑхне суйланӑ, вӑл ял совечӗн секретарӗ пулнӑ.
1922 ҫулта Шупашкара куҫса кайнӑ, литература ӗҫне кӳлӗннӗ. 1931 ҫулта суккӑрланнӑ. 1936 ҫулта ӑна Чӑваш халӑх поэчӗ ятне, икӗ ҫултан «Хисеп палли» орден панӑ.
Шупашкарта Чӑваш Ен тата Мари Эл парламенчӗсен пӗрлехи ларӑвӗ иртнӗ. Унта тӑван чӗлхесене аталантарассипе ҫыхӑннӑ ыйтӑва хускатнӑ. Кун пирки «Хыпар - Вести Чувашия» МАХри хӑйӗн каналӗнче хыпарланӑ.
Мероприятие Чӑваш Енӗн Патшалӑх Канашӗн Председателӗ Леонид Черкесов уҫнӑ. Вӑл пирӗн республикӑра 128 наци ҫынни пӗр-пӗринпе килӗштерсе пурӑннине, тӑван чӗлхесене упрас тӗллевпе культура, вӗрентӳ, наука учрежденийӗсенче вун-вун мероприяти ирттернине, тӗрлӗ проекта пурнӑҫа кӗртнине палӑртса хӑварнӑ.
Мари Эл Патшалӑх Пухӑвӗн ертӳҫи Михаил Васютин каланӑ тӑрӑх, юлашки вӑхӑтра чӗлхе политикинче нумай улшӑну пулса иртнӗ, чылай ҫӗнӗлӗх кӗртнӗ, кашни регионта чӗлхесене аталантармалли программа хатӗрленӗ.
Канашлӑва Тутарстанри Патшалӑх Канашӗн Хисеплӗ Председателӗ Фарид Мухаметшин та хутшӑннӑ. Вӑл та тутар ҫӗрӗ ҫинче тӗрлӗ халӑх ҫыннисем тӑван чӗлхепе ирӗклӗн калаҫнине, чӗлхесене упрас тӗлӗшпе пӗлтерӗшлӗ ӗҫсем тунине каласа кӑтартнӑ.
Ыран, ака уйӑхӗн 9-мӗшӗнче, Шупашкарти К.В. Иванов ячӗллӗ Литература музейӗнче Николай Полоруссов-Шелепи ҫуралнӑранпа 145 ҫул ҫитнине халалланӑ литературӑпа музыка каҫӗ иртӗ. Унта кирек кам та кайса курма пултарать.
Николай Полоруссов-Шелепи Хусан кӗпӗрнинчи Ҫӗнӗ Ӳсел ялӗнче ҫуралнӑ.
Шкулта 5 ҫул ҫеҫ вӗреннӗ ҫамрӑка Николай Ашмарин тюрколог халӑх сӑмахлӑхне, юррине пухма ыйтнӑ. Сӑвӑҫ ӑсталӑхне туптама ялти учитель Александр Кузьмин пулӑшнӑ. Полоруссов-Шелепи пӗр вӑхӑт Ҫӗпӗрте ӗҫлесе пурӑннӑ. 1922-мӗш ҫулта вӑл Шупашкара куҫса килнӗ. Тутар писателӗсен хайлавӗсене чӑвашла куҫарнӑ. Чӑваш халӑх поэчӗ ята ӑна 1936-мӗш ҫулта панӑ.
Ҫыравҫӑ 1945-мӗш ҫулта пурнӑҫран уйрӑлнӑ. Ӑна Шупашкарти Богдан Хмельницки урамӗнчи масарта пытарнӑ.
Чӑваш Енре уйрӑм ҫынсен ҫурчӗсем хакланнӑ. Кӑҫалхи пӗремӗш кварталта хак 4 процент ӳссе вӑтамран 4,4 миллион тенке ҫитнӗ. Кун пирки «Мир квартир» (чӑв. Хваттер тӗнчи) федераци порталӗ пӗлтернӗ.
Специалистсем ҫӗршывӑн 85 регионӗнчи уйрӑм ҫынсен ҫурчӗсен хакне тишкернӗ. Кӑрлач-пуш уйӑхӗсенче ҫӗршывӑн 70 регионӗнче ҫуртсемпе дачӑсем хакланнӑ, 14 регионта йӳнелнӗ, пӗр регионта хак унчченхинчен улшӑнман.
Федерацин Атӑлҫи регионне илсен уйрӑм ҫынсен чи хаклӑ ҫурчӗсем Тутарстанра. Унта пӗр ҫурт вӑтамран 9 миллион тенкӗ тӑрать. Пушкӑртстанра — 6,5 миллион тенкӗ, Чулхула облаҫӗнче – 6,12 миллион тенкӗ. Чи йӳнӗ хак Мордва Республикинче (3,5 миллион тенкӗ) тата Чӑваш Енре (4,4 миллион тенкӗ).
Ҫак кунсенче Чӑвашьел шкулӗнче илемпе пултарулӑх уявӗ — «Чӑваш пики – 2026» конкурс иртнӗ. Ӑна Анна Николаева педагог-организатор хатӗрлесе ирттернӗ. Ӑмӑртӑва 7-мӗш класран пуҫласа 11-мӗш класс таран вӗренекен хӗрачасем хутшӑннӑ.
Малтан хӗрсем хӑйсемпе паллаштарнӑ, юрланӑ, ташланӑ, сӑвӑ каланӑ тата тӗрлӗ ыйтӑва хуравланӑ. Килти ӗҫ уйрӑмах кӑсӑклӑ пулнӑ — хутшӑнакансен хуплу пӗҫерсе килмелле пулнӑ. Хӗрачасем ӑна тӗрлӗрен илемлетнӗ: пӗрин ҫинче ҫӑлтӑрсем вырнаҫнӑ, теприн ҫинче чечексем ҫурӑлнӑ, виҫҫӗмӗшӗн ҫинче вара чӑвашсен паллӑ Нарспийӗ ташланӑ.
Конкурса пӗтӗмлетсе жюри кашни хӗрачана тивӗҫлӗ хакланӑ:
• «Чӑваш пики – 2026» тӗп ята тата «Хастар пике» номинацине 9-мӗш класра вӗренекен ӑслӑ та маттур Аксиния Максимова ҫӗнсе илнӗ.
• 7-мӗш класри Татьяна Тимкина «Кӗмӗл саслӑ пике» пулса тӑнӑ.
• 8-мӗш класри Лиана Илендеева «Хӳхӗм пике» ята тивӗҫнӗ.
• 11-мӗш класри Диана Якличевӑна вара «Илӗртӳллӗ пике» тесе палӑртнӑ.
Пурне те хаклӑ парнесемпе тата районти Чӑваш наци культура центрӗн Хисеп хучӗсемпе чысланӑ. Кун пек уявсем ачасене тӑван йӑла-йӗркепе чӗлхене юратма вӗрентеҫҫӗ.
Канашра пурӑнакан тутар хӗрарӑмӗ 99 ҫул тултарнӑ.
Бибизяйняп Сибгатуллина Тутарстанра ҫуралнӑ. 6 ҫулта тӑлӑха юлнӑ, кайран шӑпа ӑна Канаша илсе ҫитернӗ.
Бибизяйняп Сафиулловна вакун юсакан заводра ҫур ӗмӗр ытла ӗҫленӗ. Мӑшӑрӗпе 50 ҫул пурӑннӑ, унпа пӗр хӗр ура ҫине тӑратнӑ.
Чӑваш Енри хӑна ҫурчӗсене броньлакансен йышӗ ӳснӗ. Кун пирки Раҫҫейӗн туриндустри пӗрлешӗве пӗлтернӗ.
Кӑҫалхи ҫур ҫул валли хӑна ҫурчӗсене йышӑнса хурасси унчченхи танлаштаруллӑ тапхӑртинчен 26 процент ӳснӗ.
Чӑваш Енри хӑна ҫурчӗсене ытларах чухне Мускав тата Мускав облаҫӗнчи, Тутарстанри тата Чулхула облаҫӗнчи ҫынсем йышӑнса хураҫҫӗ. Хамӑр патрисен тӳпи те пур — ку цифра 10 процентпа танлашать.
Шупашкарта кӑҫал та Чӑваш музыкин фестивалӗ иртессине эпир унччен пӗлтернӗччӗ-ха. Аса илтерер: ӑна кӑҫал 15-мӗш хутчен йӗркелеҫҫӗ.
Фестиваль нарӑс уйӑхӗн 1-мӗшӗнче уҫӑлӗ. Чӑваш патшалӑх оперӑпа балет театрӗ пӗлтернӗ тӑрӑх, репертуарта — чӑваш музыкин ылтӑн фондӗнчи ахах-мерчен: Федоров Павловӑн «Шывармань» тата Георгий Хирпюн «Нарспи» опери таранах. Хальтерехрисенчен Андрей Галкинӑн «Аттила. Рождение легенды» балетне палӑртмалла.
Фестиваль Тутарстанри паллӑ баянист Айдар Гайнуллин хутшӑнакан гала-концертпа вӗҫленӗ.
Чӑваш кӗнеке издательствинче Ирина Трифоновӑн «Письмо Олеси. Олеся панӑ ҫыру» ятлӑ кӗнеки пичетленсе тухнӑ.
Ҫӗнӗ кӑларӑма икӗ чӗлхепе: вырӑсла тата чӑвашла — кун ҫути кӑтартнӑ. Повеҫе вырӑсларан чӑвашла автор хӑй куҫарнӑ иккен. Ирина Трифонова пирки Чӑваш кӗнеке издательствин сайтӗнчи хыпарта ҫыравҫӑ, куҫаруҫӑ, журналист, дизайнер тесе пӗлтернӗ.
Вӑл Тутарстанри Ҫӗпрел районӗнчи Хулаҫырми ялӗнче ҫуралнӑ. 2019 ҫултанпа Хусанти «Сувар» хаҫатӑн тӗп редакторӗнче тӑрӑшать.
Тутарстанри икӗ ача ярӑнма кайсан вилнӗ.
10 ҫулти икӗ арҫын ача ту ҫине ярӑнма кайнӑ. Унтан ярӑнса аннӑ чухне канализаци шӑтӑкне кӗрсе ӳкнӗ.
Телефон тытманран, мессенджерта ҫырнине те вуламанран ачасен ашшӗ-амӑшӗ пӑлханса ӳкнӗ.
Инкек Менделеевскра пулса иртнӗ. Ачасене ҫӗрӗпех шыранӑ. Ир енне вӗсене ҫӑлавҫӑсем тупнӑ.
+13.3 °C