Чӑваш ҫыравҫисем вилӗмсӗр вӗрентекенӗмӗре, аслӑран та аслӑ Иван Яковлева асра тытаҫҫӗ. Иртнӗ эрнере, юпа уйӑхӗн 23-мӗшӗнче, вӗсем Чӑваш Енӗн Наци вулавӑшӗ умӗнчи скверти Иван Яковлевӑн палӑке умне чӗре чечек хума пуҫтарӑннӑ.
Аса илтерер: паллӑ педагог, писатель 1848 ҫулхи ака уйӑхӗн 25-мӗшӗнче Тутарстанри Кӑнна Кушки ялӗнче ҫуралнӑ, 1930 ҫулхи юпа уйӑхӗн 23-мӗшӗнче Мускавра пурнӑҫран уйрӑлса кайнӑ.
Чечек хунӑ ҫӗре республикӑн культура министрӗ Светлана Каликова, культура учрежденийӗсенче ӗҫлекенсем, студентсем, преподавательсем, общество хастарӗсем те хутшӑннӑ.
Ҫӗмӗрле округӗнчи Тӑванкасра ЧР ӑслӑлӑхӑн тава тивӗҫлӗ ӗҫченне, Чӑваш Республикин Патшалӑх премийӗн лауреатне, чӑваш литературоведне Георгий Федорова халалласа унӑн бюстне уҫнӑ.
Вӑл Канашри педучилище хыҫҫӑн шкулта ачасене 16 ҫул вӗрентнӗ. 1987 ҫулта Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институтӗнче ӗҫлеме тытӑннӑ. 1997 ҫулта доктор диссертацине хӳтӗленӗ хыҫҫӑн И.Н. Ульянов ячӗллӗ ЧПУра ҫӗнӗ уйрӑм уҫнӑ.
Георгий Федоров – 250 ытла ӑслӑлӑх ӗҫӗн, монографисемпе вӗренӳ кӗнекисен, хрестоматисен авторӗ. Вӑл тӑван литературӑна та тӳпе хывнӑ: сӑвӑ-калав, романсем ҫырнӑ. Чӑваш ҫыравҫисен пӗрлӗхӗнче критика секцине ертсе пынӑ.
Бюста уҫнӑ чухне студентсем унӑн сӑввисене илемлӗ вуланӑ.
Шупашкар районӗнчи Ишлейри вилӗмсӗр ҫулӑм чӗртнӗ. Ҫулӑма Шупашкарти Ҫар мухтавӗн монуменчӗнчен илсе пынӑ.
Вӑрҫӑра пуҫ хунисене асӑнса Ишлейра 1985 ҫултах палӑк уҫнӑ. Унта виҫӗ салтак кӳлепине вырнаҫтарнӑ, ик айккипе вӑрҫӑра вилнисемпе хыпарсӑр ҫухалнисен ячӗсене ҫырса хунӑ.
Халӗ монумент патне газ илсе ҫитернӗ. Ҫапла вара пирӗн республикӑра вилӗмсӗр ҫулӑм 14 вырӑнта ҫунать.
Пӑрачкавра та Вилӗмсӗр ҫулӑм ҫунма пуҫланӑ. Ӑна Тӑван ҫӗршывӑн аслӑ вӑҫинче пуҫ хунисене асра тытса лартнӑ мемориалта авӑн уйӑхӗн 23-мӗшӗнче чӗртнӗ.
Вӑрҫа ҫав тӑрӑхри 8 519 ҫын тухса кайнӑ, 5 230-шӗ каялла таврӑнайман.
Мемориала 1967 ҫултах уҫнӑ. Ӑна газификацилеме халӗ 83 метр тӑршшӗ газ пӑрӑхӗ хунӑ.
Вилӗмсӗр ҫулӑм пирӗн республикӑра ҫапла вара 13 ҫӗрте ҫунать: Шупашкарти «Ҫӗнтерӳ» мемориал паркӗнче тата 1-мӗш масар ҫинчи тӑванла вил тӑпри ҫинче, Канашра, Кӳкеҫре, Ҫӗрпӳре, Патӑрьелте, Красноармейскинче, Шӑмӑршӑра, Етӗрнере, Куславкка районӗнче уҫнӑ Сӑр чиккине чавнисене асра тытса уҫна мемориалта, Шупашкар районӗнчи Урай Макаҫра.
Ку хыпара ҫак йӗркесен авторӗ ӑнсӑртран, халӑх тетелӗнчи хыпартан пӗлчӗ.
Тӗрӗссипе, хыпарӗ пачах урӑххи ҫинчен. Унта Лидия Филиппова ҫыравҫӑ Канаш районӗнчи Малтикас ялӗнче тӗрлӗ вӑрҫӑра пуҫ хунӑ ентешӗсене асӑнса та сума суса палӑк уҫни пирки хӑпартланса та хавхаланса пӗлтернӗ, ырӑ ӗҫе хутшӑннисене тав тунӑ. Пӗр предложенипе вара хӑйне «Малтикас ялӗн хисеплӗ гражданинӗ» ят панӑшӑн ентешӗсене тав тунӑ.
Лидия Филиппова — писатель, поэт, журналист, публицист, филологи наукисен кандидачӗ, Нестер Янкас премийӗн лауреачӗ. Унӑн литературӑри псевдонимӗсем: Амина Турхан, Алла Давыдова, Лида Ригель.
Канӑҫсӑр чунлӑ хастар тӑван чӗлхемӗршӗн, тӑван тӑрӑх аталанӑвӗшӗн, сумлӑ ентешсене тивӗҫлипе асра тытассишӗн чылай ӗҫ туса ирттерет.
Чӑваш Енре коммунистсем каллех Сталин бюстне вырнаҫтарнӑ. Ку – тӑваттӑмӗш.
Хальхинче бюста Комсомольски округӗнчи Асанкасси ялӗнче Киров урамӗнчи 35-мӗш ҫуртӑн пахчинче вырнаҫтарнӑ. Хальхине те, унчченхисене те Н.К.Шемякин скульптор хатӗрленӗ. Тӑваттӑмӗш бюста шӑпах унӑн мӑшӑрӗн ашшӗ-амӑшӗ килӗ умӗнче лартнӑ. Арӑмӗн ашшӗ Тӑван ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче пулнӑ, амӑшӗ – ӗҫ фрончӗн ветеранӗ, хисеплӗ колхозница.
Малтанхи 3 бюст ҫак тӑрӑхсенче вырнаҫнӑ: Канаш округӗнчи Вӑтапуҫра, Хӗрлӗ Чутай тӑрӑхӗнчи Хурапырта тата Вӑрнар округӗнчи Чарӑшкас Хирлеп ялӗнче.
Ҫӗмӗрле хулинче Владимир Ильич Ленинӑн палӑкне… ҫӳп-ҫап купи ҫинче тупнӑ. Кунашкал сӑнӳкерчӗк вырӑнти пабликсенче курӑннӑ. «Ҫӗмӗрлери декоммунизаци: унта хула лапамӗнчи Ленин палӑкне свалкӑна янӑ», - тесе ҫырнӑ унта.
Кивӗ монумента тӗп лапамран илсе пӑрахнӑ. Ун вырӑнне ҫӗннине лартнӑ, анчах вӑл калӑпӑшӗпе унчченхинчен пӗчӗкрех.
Ҫак кунсенче Ҫӗрпӳ округӗнчи Мӑнҫурт ялӗнче Тӑван ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине тата тыл ӗҫченӗсене халалланӑ стелӑна савӑнӑҫлӑ лару-тӑрура уҫнӑ. Палӑка пуҫаруллӑ бюджет программипе хута янӑ. Палӑк ҫинче вӑрҫа хутшӑннӑ 79 салтакӑн тата 208 тыл ӗҫченӗ ятне ҫырнӑ
Ку пуҫару чи малтанах – ялта пурӑнакан Валентин Прокопьевич Прокопьевӑн. Ял ҫыннисем вара унӑн шухӑшне ырласа йышӑннӑ, паттӑрсене асӑнса палӑк лартма укҫа пухнӑ.
Ҫӗмӗрле округӗнчи Тӑван ялӗнче Георгий Федоров бюстне вырнаҫтарасшӑн. Шӑпах ҫак ялта (ун чухне Питушкино пулнӑ) 1942 ҫулта ҫуралнӑ вӑл. Бюст ялти культура ҫурчӗ умӗнче пулӗ.
Ҫӗмӗрле округӗн администрацийӗ электронлӑ аукцион ирттерет. Бюстшӑн 1,3 миллион тенкӗ тӳлеме хатӗр. Ӑна кӑҫал авӑн уйӑхӗн 1-мӗшӗ тӗлне туса пӗтермелле.
Георгий Иосифович 1998 ҫултан пуҫласа мӗн виличчен И.Н.Ульянов ячӗллӗ ЧПУра ӗҫленӗ, профессор пулнӑ, стилистика тата библиотековеденипе культурологи кафедрисене ертсе пынӑ. Вӑл 2015 ҫулхи раштавӑн 9-мӗшӗнче пурнӑҫран уйралнӑ.
Паян, ҫу уйӑхӗн 27-мӗшӗнче, чӑваш литературин классикӗ Константин Иванов ҫуралнӑранпа 135 ҫул ҫитрӗ.
«Чӑваш поэзи ҫӑлтӑрӗн Константин Ивановӑн ӗмӗрӗ (1890-1915) ытла та кӗске пулнӑ, вӑл 25 ҫул ҫеҫ пурӑннӑ. Анчах унӑн ячӗ, унӑн пултарулӑхӗ, унӑн вилӗмсӗр «Нарспи» поэми чӑваш литературин тата тӗнчери культура историне ӗмӗрлӗхех кӗрсе юлнӑ», — тесе чунтан хыпарланӑ Лидия Филиппова журналист, поэт, публицист халӑх тетелӗнчи хӑйӗн страницинче.
+16.3 °C