Из дневника

На «Чувашском народном сайте» в день 80–летия Зои Романовой (10 февраля) Борис Чиндыков опубликовал подробную статью «Выдающийся переводчик чувашской литературы». Среди других я тоже выразил свое отношение кратким отзывом:

«Шемуршинка Зоя Васильевна Романова доброе имя оставила в Бичурга-Баишевской средней школе, где она работала после завершения пединститута. Там впервые я услышал ее имя. Прими поклон от учителей, дорогая Зоя Васильевна.

Малалла...

(«Хӗрлӗ кӗпеллӗ телей» драмӑна вуласан - «Тӑван Атӑл», 2022, 12)

Икӗ пайлӑ, вунӑ курӑнуллӑ драмӑри ӗҫсем пӗтсе ларнӑ ялта 1994 ҫул хыҫҫӑн пулса иртеҫҫӗ. Ҫухалса пыракан ялсен шӑпи Арсений Тарасов прозинче («Сутнӑ пӳртри юлашки каҫ» калавра, сӑмахран) тахҫанах палӑрнӑчччӗ. Каллех ҫав тема, ҫав ырату.

«Ялӗнче пӗр чӗрӗ чун юлман. Эпӗ те Ульха пур. Тата кам? Ӳсӗр Палля ӗнтӗ. Тата манӑн икӗ сурӑх»,-тет ватӑлса ҫитнӗ Ҫарахви карчӑк. Унӑн юратнӑ упӑшки Элекҫей вӑрҫӑра нимӗҫ тыткӑнне лекнӗ, хӑтӑлса тухсан каллех тӑшманпа ҫапӑҫнӑ.

Малалла...

Ҫапла ят панӑ чӑваш халӑх писателӗ Анатолий Кибеч хайӗн тин ҫеҫ пичетленсе тухнӑ пилӗк повеҫрен тӑракан кӗнекине. Эпиграф вырӑнне ҫак йӗркесене илнӗ:

Калатӑп, пурнӑҫ урапи

Вараланса кусса пырать,

Тен, ҫавӑнпа – ҫке ҫын шӑпи

Тасалӑха чунра шырать.

Чунри тасалӑха упраса тытса пыма пӗртте ҫӑмӑл мар иккен. Самани ҫапла ҫаврӑнса кайнӑ-ҫке. Тӑхӑрвуннӑмӗш ҫулсем ӗнтӗ.

Акӑ «Компьютер» ятлӑ фирма директорӗ умӗнче модӑран тухнӑ ҫи-пуҫлӑ хӗрача тӑрать.

Малалла...

Юлашки вӑхӑтра пирӗн ҫыравҫӑсем хайлакан произведенисенче ытларах енӗпе малашлӑх курӑнманни вӑйлӑ сисӗнни пирки эп кӑна мар, ыттисем те асӑрханӑ. Пӗрине пӑхатӑн, теприне — таҫта та нушапа терт, пуласлӑхра ним ыррине те курманни. Геннадий Дегтярёв пӗррехинче Борис Чиндыковӑн хайлавне хакланӑ чухне ҫапла сӑмах каланӑччӗ: «йытти те пулин ҫакӑнса вилет». Тӗрӗссипе калас пулсан, хам эп вӑл хайлава вуламан, паллашман, ҫавӑнпа та ҫын сӑмаххи ҫине таянса калама кӑна пултаратӑп.

Малалла...

С интересом, взахлеб только что прочитал роман Микулая Ильбека (1915-1981) "Черный хлеб" (1950-1960-е гг.). Он опубликован Чувашским книжным издательством в 1977 и 1982 годах.

Известный в чувашской литературе роман известного народного писателя-классика. О которых слышал и читал упоминания в печати Чувашии прежде.

Автор этих строк прежде не обучался в учебных заведениях чувашскому языку и литературе. Теперь восполняю пробел самообразованием. Делаю это урывками. И сейчас во время профилактического ветеранского лечения попросил соцработницу принести в стационар почитать что-нибудь из классики.

Малалла...

Ку калав историйӗ, хӑйне ҫырас вӑхӑт пекех, вӑрӑма тӑсӑлчӗ. Ҫавӑн евӗрлӗ калав ҫырас шухӑш ман пуҫа 1933—1934 ҫулсенче пырса кӗчӗ пек астӑватӑп. Таҫта пӗр-ик предложенипе ҫырса хуни те пурччӗ пулас хутсем хушшинче. Ун чухне эпӗ Инҫет Хӗвелтухӑҫӗнчеччӗ ӗнтӗ.

1930 ҫулта Самарти иккӗмӗш сыпӑклӑ Чӑваш шкулне хупнӑ хыҫҫӑн эпӗ, ҫав шкулӑн 7-мӗш класӗнчен вӗренсе тухнӑскер, виҫӗ ҫула яхӑн е хамӑр ял колхозӗнче, е Самарпа Ӗпхӳ таврашӗнчи ҫӗнӗ стройкӑсенче ӗҫлекелесе ҫӳрерӗм. Малалла вӗренме май килмерӗ-ха.

Малалла...

Паянхи куна интернет уҫлӑхӗнче "Ридеро" интернет-издательствӑра "Тайна гибели семьи Моррисона" ятлӑ кӗнеке кун ҫути курчӗ. Ку хайлав пӗтӗмпе чӑнла пулса иртнӗ пулӑмсем ҫинче никӗсленет. Парӑслӑ карап Атлантика тинӗсӗнче тӗл килет тепӗр карапа. Тӗрӗсленӗ хыҫҫӑн ҫакӑ уҫӑмланать: карап ҫинче пӗр ҫын та ҫук, пурлӑх та вырӑнта. Мӗскер пулса иртни пирки паянхи кун та никам та уҫҫӑн калама пултараймасть. Тата тепӗр хайлав "Кто остановит маньяка" хальхи вӑхӑтра ал ҫырӑвӗнче. Хальхинче ӗҫ-пуҫ паянхи кун-ҫул пирки. Тӗрлӗ йышши меслетсем шутласа кӑларатпӑр та-ха, анчах мӗнле усӑ курасси пирки никамӑн та пуҫне килсе тивмест.

Малалла...

Ырӑ кун пултӑр ентешсем! Литература ани ҫинче паянхи кун кам кӑна тӑрӑшмасть-ши? Хӑть мӗнле жанрпа вулас кӑмӑл пулсан та тупма пулать.Ку хушӑра киревсӗр сӑмахсемпе ҫырни таранчченех. Анчах та кирлӗ-ши ҫакӑ? Хамӑра ытла та лутра антарса лармастпӑр-ши? Мӗн ӗмӗрне литература, ӳнерҫӗ ӗҫӗсем ҫынсене ҫӳллӗ шая ҫӗклеме хавлантарнӑ, халӗ вара аялалла антарас туйӑм хуҫаланать темелле. Ҫӑмӑлттайла хӑтланмастпӑр-ши капла? Киревсӗр сӑмахӑн хӑйӗн вырӑнӗ пулма тивӗҫ. Мӗншӗн совет союзӗн паллӑ ҫыравҫисем ҫакӑн йышши сӑмахсемпе усӑ курман хӑйсен хайлавӗсенче?

Малалла...

Выдающийся русский мыслитель, критик и философ Владимир Сергеевич Соловьев (1853-1900) опубликовал в 1897 году в газете «Русь» небольшую статью «О русском языке» в цикле двух десятков «Воскресных писем». Начинается она так: «Недавно в «Новом времени» мне было приписано странное желание, чтобы народы Российской империи читали Пушкина «не на русском языке, а на языках: чувашском, мордовском, калмыцком, армянском, малорусском, белорусском и т.д.».

В.С. Соловьев в статье пишет, что «можно насильно принудить наших инородцев изучать в школах литературный русский язык.

Малалла...