Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Çăрахви инке, тин çеç тултан кĕнĕскер, аллисемпе чӳрече янаххи çине тĕреннĕ те урамалла пăхcа тăрать.

— Ай-уй, халăхĕ те çав, килеççĕ те килеççĕ, вĕçĕ-хĕрри курăнмасть. Ялавсемпех... Чечексем тата... Ăçтан тупнах ун чухлĕ чечек? — тĕлĕнсе кайнă Çăрахви ваштах каялла çаврăнчĕ те урлă сак çинче пуçне усса ларакан упăшки еннелле пăхрĕ. — Кайса курмаллах пуль.

Çăрахви инке чăлана кĕрое çийĕнчи тутăрне, саппуна улăштарса тухрĕ, упăшкине хирĕç пырса тăчĕ.

— Ашшĕ! Эсĕ пымастăн-им? — ыйтрĕ Çăрахви инке унăшкинчен.

Çтаппан шартах сикрĕ, анчах хăйне алла илме тăрăшрĕ.

— Пуç ыратать. Шарламан та эп сана, иккĕмĕш эрне аптратăп. Ыратать те ыратать.

— Кур-ха эс, пĕтĕм район пухăннă. Çăмăл машинисем пулкипе килчĕç. Шупашкартан та пур, теççĕ. Ял-ялĕсем тата. Хамăрăн ĕнтĕ ачи-пăчисем те тăрса юлман. Атя, тухса уçăл, пуç ыратни те иртпе кайĕ. Пӳртрен те тухса курмастăн та, епле-ха ан ыраттăр ĕнтĕ.

— Ан та минрет, пыраймастăп терĕм сана, — çилленерех тавăрчĕ упăшки.

Çăрахви инке кăмăлсăрланчĕ, анчах урăх йăлăнса тăмарĕ. Пӳрт алăкне кăна хытăрах хупса хăварчĕ. Упăшкинчен иртме хăнăхман вăл.

Малалла

Енутка тус, айванла,

Питĕ тĕлĕннĕ слонран:

— Ту пек пысăк япала

Епле пулнă шăнаран?..

Чĕрĕпке тус айвана

Хăтарать çак нушаран:

— Шăл йерен çынсем кăна

Слон тăваççĕ шăнаран!

Ешĕлкас вăл — пирĕн ял,

Пирĕн ял вăл — Ешĕлкас:

Хаклă маншăн хамăр ял,

Вăл нихçан асран тухмас.

Пирĕн ялăн çыннисем —

Пултаруллă ĕçченсем,

Ешĕлкасăн ачисем —

Çутçанталăк тусĕсем.

Пирĕн ял вăл ĕлĕкрен

Симĕс ылттăнпа пуян, —

Çак яла пырса кĕрсен

Юмахри пекех туян.

— Йытă тус, пĕлесчĕ ман —

Ма ялан эс хамлатан?

— Хам ĕçе тăватăп хам —

Хам темесĕр мĕн калам:

Хам-хам-хам!

— Кушак тус, ма эс мăрлан —

Хăвна çех ялан ырлан?

— Хамра çех ман пархатар —

Ма мăрлатса юрлас мар:

Мăр-мăр-мăр!

Саркайăк юрлать аслă улăхра

Хăйĕн чĕпписем вĕçнĕ вăхăтра.

Ман ăшăм çунать, чĕрем хурланать,

Шур хурăн çумне пуçăм усăнать.

Саврăм эп, Шамиль, сана ĕмĕре,

Çак усал тĕнче уйăрчĕ пире.

Мулли те юнать, пупĕ те ятлать...

Атте-анне те пире ылханать.

«Намăс кăтартрăн, турра эс мантăн,

Тутар ачипе мĕншĕн çыхлантăн?!»

Сана та иккен çĕрпӳртре тытса

Усал тетӳсем лартнă та хупса...

...Тек илтеймĕп эп санăн юрруна,

Тек кураймăп эп санăн куллуна.

Ман яштай пĕвĕм кĕрĕ çĕр айне,

Ман мĕскĕн ятăм киле ял çине,

Ман тăпрам çине чечексем шăтĕç,

Сара кайăксем хурланса юрлĕç.

Чунтан-вартан савса салам яратăп сана. Эсĕ кунтан тухса кайни нумай пулать ĕнтĕ, Тимахви шăллăм! Тавтапуç сана çыру ярах тăнăшĕн. Ман шухăш-кăмăл сан патна шывсемен çитсе килет те — шухăш вăхăта пăхăнмасть, виçене кĕмест, шухăш карти тытма этемĕн тахат çук. Эпĕ янă çырусем, эпĕ çырнă сăмахсем шухăш пек мар, час çитеймеççĕ сан патна. Сан писмесене те виç-тăват эрнере тин алла илсе вулатпăр. Эсĕ пурнан çĕр-шыв пиртен пит инçе те çав. Темиçе шыв, аслă шыв, вĕçĕмсĕр уй-хир, темĕн чул ту, çӳллĕ ту, сĕм-сĕм вăрман — çĕр-шыв хушши инçе, Тимахви шăллăм, кăмăл çывăх. Ан ятла ĕнтĕ мана. Ероплансем ытларах çӳре пуçласан пирĕн писмесем те еропланпа хăвăрт çӳрĕç те-ха ĕнтĕ ăна. Хам ватă, йӳтенĕ пирки сăмахсем те вырнаçмаççĕ пулас та-ха ман. Уншăн те ан çилленсемччĕ.

Инкӳ те, Веруç та сана пысăк салам яраççĕ.

Ĕнтĕ çак çитес кĕркунне Веруç çиччĕ тултарса саккăра каять. Эс кайнăранпа вăл тата ӳсрĕ пăртак. Веруçăн аялти шăлĕ иккĕ ӳксе шăтнă, ӳснĕ пăртак. Çӳлти шăлĕ те иккĕ ӳкнĕ. Пĕри шăтнă, ӳсет, тепри шăтайман-ха. Веруçăн шăлĕсем хамăнне пăхнă — çӳлти, малти, шултра шăл, аялти — вĕтĕрех. Ун кăмăлĕ те пăртак хама туртнă-и, тен, те. Хам пекех, çынна ытла пит шанать пирĕн Веруç та. Ытла таса кăмăллăран пуль кирек кама та сăмах хушать, такампа та юмахлать. Хама ырланă пекле пулчĕ-и, тен-ха та, ку ман сăмах.

Малалла

«Юлташ, çĕкленĕн тӳпене кĕç эсĕ.

Хăвпа мĕскер илетĕн эс, кала?»

Чĕнмест пĕр хушă çăлтарçă-вĕçевçĕ.

Куç харши çеç çунат пек хускалать,

Çĕмрен-ракетă шанчăклă та çирĕп.

Юр-вар çитет.

Çире вĕр-çĕн тумтир.

Илес тесен те, урăх памĕ ирĕк;

Виçе шутне ирттермĕ командир.

«Мĕн илĕн урăх?»

Йăл кулать тус пирĕн.

Телей пекех хĕвеллĕ ун кулли.

Пит-куç тулли — çĕршывăн çĕнĕ ирĕ.

Юратнă тантăшсем — ытам тулли.

Чăн туслăхра пур кивелми илемлĕх.

Эпир саватпăр кăмăл илемне.

...Тăранмасла, кайран аса илмелĕх,

Юлташ пăхать умри сăнсем çине.

Сар çулçăсем хуллен шыва ӳкеççĕ.

Çыран мĕлки çур Атăл таранах.

Чăваш çыранĕ, калăн, хăй вĕçевçĕ.

Тем çӳллĕшех çĕкленнĕ таврана.

Хаваслă тус самант çеç ал çĕклет те

Калать савса:

— Мĕн илăп уçлăха?

Кĕр илемне, мăн Атала илетĕп.

Юратăва, кăвар пек туслăха.

Хĕвел пăхать. Тавра тĕтресĕр.

Ĕçо васкать çын юрăпах...

Çак ырă иршен, чап кĕтмесер,

Аттесемпе юнашарах

Эпир те утрăмăр вут урлă

Çулла, хĕлле — ялан пĕр май.

Ӳте кышларĕ пуля, хурлăх —

Пурне те тӳсрĕмĕр нумай.

Сивве те чăтрăмăр. Çукка та

Сахал-и куртăмăр?!. Чăнах,

Çунтарчĕ чĕрене блокадă,

Чун улшăнмарĕ çав-çавах.

Юлма май çук хĕн-асапра та

Вăл пăхтармарĕ каялла,

Вилес пек ырнă вăхăтра та

Ним шеллемерĕ вăй-хала.

Шкул çулĕнчи ачсен — вал пирĕн! —

Ун чух шкул пулчĕ юнлă хир.

Тăван çĕршывшăн каçăн-ирĕн

Тертре туптантăмăр эпир.

Ĕçре те, вилĕм аллинче те —

Ниçта усмарăмăр пуçа.

Тасалчĕ анлă çул инçечĕ —

Вăрçса çĕнтертĕмĕр вăрçа.

Ку çĕнтерӳ — çĕршыв хăвачĕ

Хăтарчĕ пурнăçшăн мире,

Октябĕре çăлса хăварчĕ,

Малашлăх пачĕ çак Çĕре.

Паян кун лăпкă. Савăнатпăр

Хĕрӳ ĕçре,

Вĕренуре.

Анчах миçе мĕльюн çын-паттăр

Малалла

Виçесĕр пысăк пек каçалăк:

Выран-выратăн — катăлмасть.

Сайралчĕ, салхуланчĕ халăх.

Вăрçи çаплах-ха чарăнмасть.

Вăл кунталлах васкать. Хăрушă.

Кашни килех кĕрет инкек.

Чун вăйĕ пĕтнипе пĕр хушă

Аран çеç калаçать инке:

«Çалла... аслийĕ ман пуç хучĕ.

Таçта, инçе вăл... ют çĕрте.

Халь кĕçĕннин те çуккă хучĕ,

Те хăй çырма ерçмест пĕртте.

Кĕтетĕп ир те, каç та — уссăр,

Ăшра упратăп шанчăка...

Епле-ха пурăнăп эп унсăр,

Кам усрĕ вăйсăр карчăка?»

Çыхать те кĕлтине вăл хурлăн

Пăхать уй урлă ялалла.

Тӳпе хуралнă. Кунĕ сулхăн.

Куратăп: пирĕн паталла

Хĕр-почтальон килет. Выраççĕ

Çынсем, ăна сăна-сăнах.

Пĕлетĕп эп: кашни ырра çех

Кĕтет, чĕнет сăмахсăрах.

Кĕç илтĕнет:

— Ача ман сывă!..

Канма вăл тухнă халь... тылра.

Тепри йĕрет:

— Аманнă ывăл.

Хутне те çырнă-çке сестра...

Инке те ак çыру илет те,

Малалла

Çĕнтертĕмĕр!.. Асран каймасть паян та:

Тăшман çĕршывĕ. Пĕчĕкçĕ хула.

Çу ирĕ лĕп. Таçта йĕрет шаланкă.

Вут-çулăм ĕнтнĕ сад ула-чăла.

Тинех перет салтак пĕр тĕллемесĕр...

Кĕрлет салют. Вĕç, пульă, тӳпене!

Çĕклентĕр-и çапла, чăрмав пĕлмесĕр,

Хастар салтак телейĕ малашне.

Янрать салтак салючĕ хула çийĕн.

Хаваслăх, ĕмĕт, шăнчăк чĕрере.

Йӳç тĕтĕм витĕр ыр чечек шăршийĕ

Илсе килет çил вăш! вĕре-вĕре.

Каллех салют: таçта ухлатрĕ тупă.

Вут сапрĕ автомат çумра кăна.

Çемьешĕн!.. Чунăмсем, сире эп тупăп! —

Тесе, сержант ак ыталать мана.

Пăт-пăт тумлать вĕри куççулĕ унăн,

Чулланнă чунĕ çемçелет, сисеп.

Чĕри тапать пĕр савăклăн, пĕр хурлăн,

Пин шухăш-туйăм капланать килсе.

Çулсемĕр пирĕн вăрăм, йывăр пулчĕç.

Кĕлленчĕ ял-хула, юнланчĕ хир.

Хыçра пин-пин тăван масарĕ юлчĕ,

Майданĕк умĕн иртрĕмĕр эпир...

Ман хамăн та куçсем хуллен шывланчĕç.

Хаяр кунсем-çке иртрĕç асăмра,

Малалла