Пилеш


Пилешĕм, пилеш...


Чӳрече умĕнчи пилешĕм те, акă, ылтăн тум тăхăнчĕ-çке. Унăн хĕмленсе тăракан хĕрлĕ çырлисем, сар хĕвел пайăркине асаилтерекен саррисем, хушшинчен симĕс çулçисем кĕрхи лăпкă çилпе вĕлтĕртетсе çĕр çине ӳкеççĕ. Мĕншĕн ун çинчен куçăма илейместĕп-ха? Вăл мана тухатланăн, тинкеретĕп, тинкеретĕп... Юнашарах йăрăс пӳллĕ шурă хурăн тавралăха илем кӳрет-çке, вăл та ытарайми ылтăн тупма капăрланнă-çке. Пурте мана ăмсанăр тенĕ евĕр, пур юрăсенче те илĕртӳллĕ сарпикепе танлаштаракан шурă хурăн, сап-сарă çулçисемпе асамлăн шĕпĕлтетет. Анчах та мана хĕмленсе тăракан тумлă пилеш тыткăнламаллипех тыткăнлать, асаилӳ çăмхине сӳттерет.

Пилешĕм, пилеш... Çамрăклăхăмри чи юратнă йывăçăм, тусăм. Санпа манăн пĕрремĕш ырă туйăмсем — чун-чĕремри хĕлĕхсем çыхăннă. Ун чухне те эсĕ вутлăн-хĕмлĕн йăлкăшса аякранах курăнса лараттăн. Чĕремре пĕрремĕш юрату çуралнă чух таврара ылтăн кĕркуннеччĕ. Эсĕ, пилешĕм, яланах çумраччĕ, савнă тусăм аякра-аякра. Чӳречене уçса аллăма тăссанах санăИ1уратусене сĕртĕнеттĕм, çулçусене ачашлаттăм. Тунсăх пуснă чĕреме лăпкă-лăпкă пулса каятчĕ. Çулçусен шĕпĕлтетĕвĕ савнă тусăм хăлхаран асамлăн пăшăлтатса калакан çепĕç сăмахсем пекех туйăнатчĕ. Вĕçĕмсĕр итлес килетчĕ çав калаçăва, сан асамлă çулçусен шĕпĕлтетĕвне. Пилешĕм, эсĕ ырă тĕлĕк пекех, ырă асаилӳсен уççи...

Малалла

Хĕрлĕ палан та пилеш


Хĕрлĕ палан та пилеш

Савнă анне пахчинче,

Халь эс манпа ан кӳлеш

Иртнĕ кун-çул вĕçĕнче.

Килтĕм эп халь инçетрен.

Улшăннă йăлт тăван кил.

Ма савăнмастăн, сирень,

Мĕншĕн шăплантан эс, çил?

«Альăк-çке килчĕ», — тесе

Савнă пахчаçăм хыçне

Хирĕç тухмарĕ кĕтсе.

Алăк уçмарĕ анне.

Тăлăххăн, хурлăхлăн, тен,

Пĕр иртĕхсе, шăхăрса,

Аскăнчăк çил-çулçӳрен,

Иккĕн юрлар-и ларсах?

Çак пилешпе палана,

Çак кăн-кăвак сирене

Ват аннеме курнăнах

Эп ыталап пĕчченех.

Пилеш тататăп


Юр ӳкрĕ. Сивĕтет. Пилеш тататăп.

Каçар, пилеш! Сана, тен, амантатăп:

Тураттусем кӳреннĕ чунпала-ши

Унтан-кунтан тăк-тăк! — ай! — чышкалаççĕ.

Эппин, пулам татах асăрхануллă.

 

Çырлу тăртаннă калама çук тулăх:

Шăрçа пекех яка та çутă хĕрлĕ, —

Анранипе ман ӳкес мар пуç хĕрлĕ.

Çупкăм çумне çупкам ӳссе çыхланнă —

Чĕп-чĕрĕ фейерверк пек ярăмланнă.

Эппин, çитес çулта хирти тыр-пулă

Умри пилеш пек ытлă-çитлĕ пулĕ...

 

Пăхма хитре пилешĕм, йӳçĕскерĕм!..

Çапла юрланине-çке асилейрĕм.

Тутли-йӳççи санри пекех пĕр шайăн

Курма тивет çынна кун иртнĕ майăн.

Ай-хай, йӳççи пачах та тутанмасăр

Кун-çул иртейĕ тутăсăр-масасар...

 

Ак тулчĕ ĕнтĕ темиçе витре те.

Çитет, çитет. Халь килелле кĕретĕп.

Турат çинче çырпа кăшт-кашт юлайтăр:

Унпа ыр тусăм — уйăп сăйланайтăр.

Илемшĕн хăварни те пулмĕ пăсăк,

Иртен-çӳренĕн кăмăлĕшĕн — кăсăк...

 

Асаттесем пилеш вăйне ĕненнĕ:

Тураттипе усалсене хĕненĕ.

Вĕсен йăлишĕн, сых ятне темелĕх,

Турат хуçса илес килет пĕтевлĕх.

Çинçе пилĕк — пилеш


Çил тухать, çил тухать, çил тухать,

Йăпшăнса чи ачаш кăмăлпа.

Вăл чечен пилеше ал парать,

Кăтрине вĕçтерет, сапалать.

 

Тем калать, тем калать, тем калать,

Хăйĕн уçă, хавас чĕлхипе.

Çупăрлать те çинçе пилĕкне,

Йăлкăшса, выляса кулкалать.

 

Илĕртет, илĕртет, илĕртет,

Çинçе пилĕк ăна пăхăнмасть.

Тайăлать, тӳрленет, йĕкĕлтет,

Именсе, чуп тума хăяймасть.

 

Çил каять, çил каять, çил каять,

Кӳренсе пит салху лăпланать.

Çинçе пилĕк кăна тунсăхлать,

Тен, вăл хăй те çилех кăмăллать...

«Пилеш юрпа витсе сӳнтерчĕ...»


Пилеш юрпа витсе сӳнтерчĕ

Талккиш вут хыпнă кăкăрне.

Ман чӳрече умне ӳкерчĕ

Юнпа тĕрленĕ тутăрне.

 

Çулçи ӳксен çырли те ӳкĕ,

Тумлам вĕçне те пăр шăнать.

Çанталăкăн пур хăйĕн чӳкĕ,

Пурах вăл ĕнтĕ манăн та.

Шур юр çинчи пилеш


Пилеш çырли тутлă теççĕ,

Пит çиекен пĕри çук.

(Салтак юрринчен)

 

Кам юратмасть сана

Чипер сăнна пăхса?

Кам киленмест, чăнах,

Илемлĕхе савса?

 

Шур юр çинчи пилеш,

Чунтан эп калаçам.

Тăванăмçăм, пĕл эс:

Санпа пĕр пек шăпам.

 

Кам татрĕ çырлуна

Хитре тĕсе курса?

Ма ывăтрĕ сана

Шур юр çине сурса?

 

Пилеш, ан шикленсем,

Пĕрле эп санпалан.

Эс юр çинчи илем —

Çынна савăнтаран.

 

Шур юр çинчи пилеш,

Пăхма хитре-çке эс.

Шур юр çинчи пилеш,

Çиме пит йӳçĕ эс.

Хурӑнпа пилеш


Сарă хитре кĕпине

Тăхăнчĕ шур хурăн.

— Эс пăхсамччĕ ман çине,

Эс курсамччĕ илеме!

 

Курчĕ унăн илемне

Кӳршĕри пилешĕ.

Улăштарчĕ вăл тумне,

Савăнтарчĕ юлташне.

 

Пилеш хĕрлĕ çулçисем,

Хурăн сарă çулçисем,

Вĕçсе анчĕç çĕр çине,

Илемлетрĕç çĕр питне.

Ямаш вăрманĕнчи ăсансене пурне те хам хыçран ертсе килтĕм


Мĕнле кăна тискер кайăксемпе вĕçен кайăксем пурăнмастчĕç-ши Ямаш вăрманĕнче! Таврари пур ялсенчи сунарçăсем те унтан тухма та пĕлместчĕç. Кунĕн-çĕрĕн, хĕлĕн-çăвĕн Ямаш вăрманĕнче сулланса çӳретчĕç. Кун каçа пĕр куян тытмасан та, вĕсем уншăн пĕртте пăшăрханмастчĕç. Ăнсăртран пĕр куянне лектерсен, çав куян тирне сутма тесех Çĕрпӳ пасарне каятчĕç. Миçе мăшăр çăпата çĕтмен-ши, миçе пăт тар усăсăр персе сая яман-ши вăл сунарçăсем! Çакна темĕн пек пысăка вĕреннĕ çын та шутласа кăларас çук. Юлашкинчен, Ямаш вăрманне те çав тар тĕтĕмĕнчен кăвак сăн çапрĕ, вăрман хăйĕн ешĕл тумне çухатса, тĕссĕрленсе кăвакарса юлчĕ. Анчах тискер кайăксемпе вĕçен кайăксем çапах та вăл вăрмана юрататчĕç, унта вĕсем кĕтĕвĕ-кĕтĕвĕпех пурăнатчĕç. Уçтук варĕнчи чăтлăхра упасем йышлă çӳретчĕç. Уйпуç варĕ тилĕсен йăви пулса тăчĕ, Патин шурлăхĕнче кăвакалсем пĕлĕт пек вĕçсе çӳретчĕç.

Эпĕ вĕсене çулсерен хисепсĕр нумай тытса пурăнтăм. Çуркунне умĕн вăрманта пĕр кайăк тĕсĕ те тăрса юлмастчĕ, çитес хĕлре сунара ăçта каяс-ха, тесе те час-час шутлаттăмччĕ.

Манăн телее, кĕркунне умĕн вĕсем каллех йышланса çитетчĕç, маншăн вара пĕтĕм тĕнче тепĕр майлă улшăнса кайнă пек туйăнатчĕ.

Малалла

Ан ус пуçна, пилешĕм


Яштака, тăпăлкка, капăр...

Кирек хăçан та çапла, кирек хăçан та сăпай, тирпейлĕ. Миçе çул ĕнтĕ, акă, ман чӳрече умĕнче саркаланса ларатăн, хăçантанпа сатурлăхупа киленетĕп — çаплах курса тăранаймастăп: эсĕ пур чухне те илĕртӳллĕ, пур чухне те хитре.

Анчах... Анчах паян эсĕ темшĕн салху. Пилĕкӳнтен ытамласа тытнă туратусем те пуçĕсене лăштăр уснă, ытти чух хăйсен чеченлĕхĕпе куçа çисе тăнă хĕрлĕ çырлусем те тĕксĕм... Мĕн пулнă сана, ма çак териех кăмăлсăр? Каласам хуйхуна, пĕлтерсем юлташна. Эпĕ санран нихăçан пытарман, эсĕ те ан пытар. Йывăрлăха çурмалла тайласан çеç чăтса ирттерме çăмăл, теççĕ.

Туятăп: вĕçĕмсĕр чăш-чăш-чăш çăвакан кĕрхи çумăр айĕнче лармашкăн сана аванах мар. Чухлатăп, эсĕ тăр-тăр-тăр ташшиллĕ хĕл çывхарнине сиснĕ. Тапăлтарса тустарасшăн çех çӳрекен аскăн çил те пĕр хут кăна мар пыра-пыра лăскарĕ-тĕр ĕнтĕ... Пулчĕ-тĕр, ĕненетĕп, пулчĕ-тĕр. Çапах та ан парăн, пуçна ан ус, пилешĕм. Чăт, мĕнле пулсан та — чăт! Ан авăн, ан хуçăл.

Пĕл: хĕл пулать те иртет. Иртетех! Шан: тăри юрриллĕ савăк кунсем çĕнĕрен çаврăнса килеççĕ-килеççех! Апла пулсан, мĕн тума çавнашкалах кулянас? Кирле мар. Çĕкле пуçна, тӳрĕлет кăкăрна, чиперккейĕм!

Малалла