Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Тен, чăнах та вăйсăр пуль ман тунсăх,

Хаклама та кирлĕ мар ăна?!

Кайăк хур сассиллĕ чаплă куншăн

Ӳксе юлнă мамăк пек кăна...

Е чăнах та ун пек çеç пулсассăн,

Ма çаплах пусать вăл кăкăра?

Уншăнах эп ма сывлатăп ассăн,

Вăйсăр-тăк — мĕн-ма аплах кăра?

Эпир санпа каçман ахаль уй урлă,

Пĕрле пурнатпăр иккĕн çирĕм çул хушши,

Пĕрле ĕçленĕ, анлă пурнăç курнă,

Пĕрне-пĕри парасшăн пулнă чун ăшши.

Телей те пирĕн пулнă,

пулнă терт те пирĕн,

Усал çынсем кăларнă сивĕтме элек,

Анчах яштак пĕвне паян та тӳррĕн

Тытатăн эсĕ, çамрăк йывăç пек.

Питӳ çеç пĕркеленнĕ сан пăртакçă,

Анчах ан çун, ан тарăх ун пирки:

Унта çулсем, кунсем хуллен çырса пыраççĕ

Курса ирттернĕ пысăк пурнăç кĕнеки.

Ăна курса вулатăп эпĕ иккĕн ирĕк

Юратнине, вара кĕртес килмест сăвва

Çилленнĕ майăн шăлтăр-шалтăр чашăк-тирĕк

Хутран-ситрен килте хускатнă шăв-шава.

Каллех те манăн ĕлĕкхин пек çамрăк каччă

Пулса вăййа тухасчĕ пĕр самант кăна,

Савни суйлас пулсан, вĕри чĕре хăвачĕ

Каллех, хальхи пекех, юратĕччĕ сана.

«Эпĕ — Карăкçырмин ирĕклĕ пăланĕ...»

М. Волкова

Йывăçсем хушшипе ыткăнать ман пăланăм,

Хирĕçех, ав, васкать пек хаваслă тĕнче,

(Выляса чупмасса чунăмпа эп ăнлантăм.)

Хытă çĕр те кулать ун ури айĕнче.

Чĕвĕлтиçĕ чĕкеç савăнса чĕвĕлтетрĕ,

Нихăçан лекмесле нимĕнле чĕмере.

Сусăрланнă пăланăм ман тертлĕ, пит тертлĕ

Юлашки вăй вылятрĕ хĕрӳ чĕрере.

Куçĕнчен сăрхăнса тухакан çут куççулĕ

Сар чечекшĕн сăваплă тумлам шутĕнче.

Çакăн пек татăлать-ши вара ун кунçулĕ,

Ăнлансам эс ăна та паян, çут тĕнче.

Тем калас тенĕлле карăнса вăл—такăнчĕ,

Юнланса вĕриленчĕ сип-симĕс çерем...

Айван шухăш пуçран самантрах ман вăрăнчĕ,

Хĕстерсе пăчăртанчĕ пăлханнă чĕрем.

Вилес умĕн пиртен вăл нумай та,

нумай та ыйтманччĕ:

Пĕр минут уçă шăплăх

çак хавас кĕрлевре.

Юр ӳкнĕ чух çеçке çурсан,

Панулмисен хаваслă сачĕ

Питех хитреччĕ, тусăм, сан

Пĕркенчĕк тытнă пек ларатчĕ.

Унта çĕрле турат çинче

Тĕррилтетсе юрлатчĕ шăпчăк,

Çил вĕрнĕ чух та варринче

Çулçа тивми çанталăк шăпчĕ.

Унта çулла кĕрсе ларма

Çеçке шăрши те çук, чĕвви те.

Чĕнмеççĕ кайăксем... Улма

Пăхать ем-ешĕл çулçă витĕр.

Нар пек питне хĕр кантăкран

Кăтартнă пек, пăхать хавассăн.

Ăна пĕрре çеç чуптăвассăм,

Чунран савассăм килчĕ ман.

Мулкач вĕçет тет, кайăксем тытса çиет тет. Пĕррехинче пĕр кайăка курчĕ те çăтса яма хатĕрленчĕ.

— Çиессе çийĕн те, малтан мăнтăрлат, — терĕ кайăк. Кунĕ-кунĕпе çăкăр, тырă, хурт-кăпшанкă, шыв йăтма тытăнчĕ мулкач.

— Халĕ сана çиме юрать-и? — ыйтать темиçе эрне иртсен.

— Çук-ха, халь мунча кĕрт.

— Юрĕ.

Мунчи вĕри пулнă. Кайăкĕ мулкача вĕри шывпа сапрĕ те,

— Ак сана кайăксем çинĕшĕн! — терĕ.

Мулкачĕ тухрĕ-тарчĕ.

Шăпах çавăнтанпа мулкач кайăксем тытма пăрахрĕ тет, курăк çиме тытăнчĕ тет.

...Ах, ытла та ирĕклĕ-çке каçĕ,

Чăнкăртатрĕ чăнкăр! тимĕр каçă...

Вăр та вар васкавлăн уçăлать арча,

Суйланать хавассăн çут мерчен-шăрçа.

Тăвана тăванĕ ăшшăн йăл кулать,

Туй çинчен сăпайлăн систерсе калать.

Чăшăлтатрĕ чăшăл! пичкери сăра,

Хăнана чĕнесшĕн пулĕ пурсăра.

...Ах, ытла та ирĕклĕ-çке каçĕ,

Ытарма çук ырă-ырă каçё!..

Эп хам курса-илтсе çӳренинче

Сире çырса парам-ха пĕр ӳкерчĕк.

Кирек ăçта та шурлăх хĕрринче

Пулать сар шывлă шăршăллă кӳлленчĕк.

Пĕрре кӳлленчĕк хĕррипе çулла

Иртсе пыраттăм ним те шутламасăр.

Шывран тухать сехре хăпартмалла

Шуйттан вăкри пек мĕкĕрсе пĕр сасă.

Пăхса ларма кӳлленчĕк пысăк мар,

Шапа та çук, сархайнă шывĕ тăрă.

Мĕскер-ха ӳхĕрет апла хаяр?

Пĕр пĕчĕк чун, хура çунатлă нăрă.

Ăна кунта Карач чăвашĕсем

Ят панă: — Шыв вăкри, — тесе калаççĕ.

Ун пек ултавлă саслă вăкăрсем

Поэзире те пирĕн пулкалаççĕ.

— Пĕрре те эп, тепре те эп, — тесе

Пĕри кĕрлет те çухăрать хăрушă.

Анчах тытса вулатăн пикенсе:

Сасси ытла та мăн, тĕшши пуш-пушă.

Пĕр вăрманта 37 юман çинче 37 улатакка пурăннă тет. Пĕррехинче вĕсем сунара каяççĕ тет. Чылай çӳренĕ хайхисем, кĕçех тĕттĕмленме пуçларĕ тет. 37 улатакка 37 йывăç çине çĕр каçма ларчĕç тет. Нумай пулчĕ-и, сахал-и — хайхисем çывăрса та кайрĕç тет. Тутлă ыйхăпа çывăракансене уйăх хăй патне илсе хăпарать. Лешсем сиссе те юлаймаççĕ, уйăх çинче çеç вăранса каяççĕ.

– Питĕ çутă кунта, куçа уçса пăхма та çук, — теççĕ кайăксем. — Мĕн тумалла-ши? Шутласа пăхар-ха.

Вĕсем шутлама пуçланă. Пĕр кайăкĕ пин таран шутласа çитерчĕ тет те, хайхисем хăйсем те сисмерĕç — çӳлелле вĕçсе çĕкленчĕç, уйăхран уйрăлса тарчĕç. Анчах та киле кайма пĕлмеççĕ иккен.

Утсан-утсан, вĕçсен-вĕçсен 37 улатакка каллех шутлама тытăнчĕç тет. Ку хутĕнче пĕлĕтсене шутлаççĕ. Пин пĕлĕт кураççĕ. Вĕсем 37 пĕлĕт çине лараççĕ те килелле çул тытаççĕ. Çĕр çине пĕлĕтрен пин тумлам ӳкет. Тумлампа пĕрле çĕр çине улатаккасем вĕçсе анчĕç тет. Вĕсем тăван вăрмана кашни хăй юманĕ çине çитсе ӳкрĕç тет.

Хĕлле. Урамра çил-тăман вĕçтерет, чарăнма шутламасть те. Пӳртрех ларма тивет. Телевизор ятăм. Унта «Енчен те эпĕ Юр Пике пулсан» юмах пырать. Кĕçех вăл вĕçленчĕ. Мана каллех кичем пулса кайрĕ. Çывăрма выртрăм та тĕлĕк тĕнчине лекрĕм. Эпĕ Çурçĕре Хĕл Мучи патне хăнана кайнă пек. Ăна сывлăх сунтăм та хамăн Юр Пике пулас килни çинчен пĕлтертĕм.

Хĕл Мучи тĕлĕннине палăртмарĕ,

— Ачам, малтан санăн асамçă патне каймалла. Вăл сана ылтăн çурта парĕ. Кайран çĕр айĕнчен пăртан тунă арча тупăн. Çурта çуннă май арча çинчи пăр ирĕлсе пĕтĕ. Унта асамлă мечĕк тупăн. Эсĕ ăна ил те çĕр тăрăх кустарса яр. Вăл ăçталла каять, çавăнталла ут. Мечĕк пĕлĕт çине кусса çитсен, эсĕ унран чĕнтĕрлĕ çитсă ыйтса ил. Унтан эсир уйăх патне çитетĕр, эсĕ унран çăлтăрсем парнелеме ыйт. Çаксем пурнăçлансан асамлă мечĕкне çавăнтах хăвар. Тинĕс тĕпĕнче кĕмĕл йĕппе пурçăн çип выртаççĕ. Вĕсене ил те хăвна валли кĕпе çĕле, ун çине темиçе çăлтăр сапса илемлет.

Эпĕ Хĕл Мучие тав турăм та вăл кăтартнă çулпа утрăм.

Асамçă килте пулмарĕ. Пӳрте пăхса çаврăнтăм та ылтăн патак куртăм. Эх, хĕпĕртесех кайрăм! Часрах ăна çавăрса тытрăм та качака пулса тăтăм.

Малалла

Çĕрсерен

Иывăçсем хушшипе

Ĕмĕлке çӳрет.

Тĕссĕр те ятсăр

Ĕмĕлке.

Мĕне кура

Мана вăл çывăх,

Мĕне пула

Ман сăнлă туйăнать?

Ăçтан унра ман кулă,

Ăçтан эп пĕлнĕ кăмăл,

Ăçтан ман сас,

Ăçтан ман алă,

Ман тӳрĕлĕх, хавшаклăх та

Ман утă,

Ăçтан тăрлавсăр ман

Асаплану?!

Пăхатăп та эп —

Шухăшлатăп:

Тен, эс çухатнă?

Сан асунтан тухса

Шыратăп пулĕ эп

Хама?!

Çĕрсерен

Йывăçсем хушшипе

Ĕмĕлке çӳрет...