Электронлă вулавăш

Ку сайтра эсир чăвашла çырнă хайлавсене тупма пултаратăр. Пур хайлава та авторĕ, çырнă çул тăрăх çăмăллăн тупма пулать. Ку архива ятарласа хатĕрленĕ — сире килĕшекен хайлавсене эсир ку сайтра та, уйрăммăн уçласа илсе те вулама пултаратăр.

Пӗлме: хайлавсем вырнаҫтармалли йӗрке.

Ниçта кайма пĕлмесĕр, вут ӳлерĕ,

ташларĕ кăмака çăварĕнче.

Хĕрĕвĕпе юнра та вăл çӳрерĕ,

шăранчĕ хурçă ун ытамĕнче.

Вута пăхать çын тимлĕн куçлăх витĕр:

леш карнă çăварне арăсланла.

Сиксе ӳкме те хатĕр — урмăш питĕ,

ялан хăйие хăй тулашать çапла.

Çак ĕçĕн аталанăвĕ, процесĕ

Равелĕн кĕввине асилтерет.

Ăна хăв чунупа тăнлатăн эсĕ:

малтан хуллен вăл чĕтренсе кĕрет

сан хăлхуна. Каярахпа çывхарĕ

сан паталла ӳссе те вăй пухса.

Пĕр харăссăн тап-тап! пусса ĕç çарĕ

утать пек çĕкленӳллĕ марш тупса.

Ку — «Болеро». Ун кĕввинче ĕç ритмĕ

е пурнăç пусăмĕ хуçа тесен,

пĕрре те иккĕленмĕп. Тутăх витмĕ

чĕре хурçа куçсассăн, тусăмсем!

Ĕçе çитсен алхапăл тăхăнатăр

вут тивесрен кĕççе пек хулăн тум.

Чăн улăпсем пек танлăн уткалатăр,

сахал пуплетĕр. Сăмахра та — сум.

Кăварлă сурчăкпа суратъ вут тăтăш,

пĕрех пăхмастăр чăркăш кăмăлне.

Вут аллинчен туртса илетĕр йăпăшт

Малалла

Пĕлмест тăшман: чунра ман тĕлĕрет

Ыр кăмăл çуркунни те хĕл сивви.

Манра ялан вăл çĕн суран çĕвви

Курасшăн: çавăнпа чулпа перет.

Тивлетĕм — ырă ĕмĕтсен сăвви,

мана хур сунакан ăна пĕлет.

Тарăхтарать ăна ăстăн сывви,

çавăнпала вăл тăвăнса çӳрет.

Вăл тăрăшать тĕк пурнăçа пăсма.

Ыйтас килет: хура чунпа эс ма,

юнав хурса, пĕр вĕçĕм тилĕрен?

Сана курсан, тытас килет туя:

пĕлесчĕ ман — ку чăн-и е суя?

Çынсем эс çинĕ теççĕ тилпĕрен.

Кам хăять-ха ватăлатпăр-çке теме,

Кам васкать-ха кун-çул вĕçĕ патнелле.

Пурнас марччĕ ватлăха кĕтсе ларса,

Пурăнасчĕ кашни куншăн савăнса.

Ватлăх ман пата пымашкăн шут тытсан

Асăрхатăр эпĕ ватă маррине,

Тĕрĕслетĕр вăйăм-халăм мĕнлине,

Шута илтĕр чунăм çамрăк пулнине.

Ман çумра халь ĕçпе юрă пĕрле чух,

Ватлăха аса илме те вăхăт çук.

Ман çумра халь пикесем йăл кулнă чух,

Кулянма та, ватăлма та вăхăт çук.

Пĕррехинче пĕр кинемей çул çинче тепĕр карчăка тĕл пулнă. Сывлăх суннă, хирĕç качака евĕр меклетни çеç илтĕннĕ. Кинеми тĕлĕнет, çапах та тĕлĕннине палăртмасăр хăй çулĕпе уттарать. Кăштахран каялла пăхать: нимĕнле карчăк та çук, качака çеç тăрать. Куçне шăлать — качака çухалать, карчăк çеç тăрать. Кинеми тĕлĕнсе кайнипе çĕр çине кайса ӳкет. Карчăкки пырать те кукамай питне çулама пуçлать. Кукамай тăна кĕрет, лешĕ ун тавра явăнать. Выртсан-выртсан качакаран: «Сире мĕнле чĕнмелле — качака-и е кинемей?».

— Манăн ятăм çук, — тесе калать хайхи чĕр чун такăнкаласа.

Кукамай тăрать те малалла утать. Каялла пăхать те качака каллех ун хыççăн утнине курать.

— Кай кунтан, качча, кай кунтан! — тесе кăшкăрать. Качаки каймасть. Утаççĕ-утаççĕ, качакаран карчăк пулса тăчĕ. Калаçса тăнă чух кинеми карчăка пӳрте кĕртет, ăна хăналаса ярать. Карчăк тухса кайсан: «Ку тĕлĕк пулчĕ пулĕ», — тесе аллисене шарт çапать. Халĕ те тĕлĕнме пăрахмасть.

Çуралнă кун çитсессĕн, телеграмма

ярать Вадим — Кубань енчи казак.

Лăпкать мана хĕрӳ поэт саламĕ:

«Чăн туслăхăн кĕперĕ, — терĕм, — çак!»

Çырать çыру Литва поэчĕ Стасис:

«Сăвву сан куçрĕ пирĕн чĕлхене!»

Ун кăмăлне ăспа виç е чунпа сис:

пăхса илме манмасть чăваш енне.

Ĕнер анчах-ха хăнана чĕнсеччĕ

вĕри çын — Батрудтин Дагестана.

Шевлеленсе ак тухрĕ çул инçечĕ

кĕçех тата пуян Казахстана.

— Куçна ӳксен Алма-Ата хĕвелĕ,

çуралĕ ăмăрткайăк, — тет казах.

Вăл — Иранбек. Ун чунĕ çӳл тӳпеллĕ,

тату сăмахĕ ман валли пурах.

Вĕрет саламлăн анлă Днепр çилĕ —

хумсем çинче чăмпăлтатать çĕн ир.

Чĕнет пырса курма Шевченко килĕ —

асамлă, хĕвелçаврăнăшлă хир.

Туссем! Пĕрне-пĕри час-час чĕнсемĕр:

пĕр-пĕринпе çывăхлатать чĕлхемĕр.

Кирек ăçтан пулсан та, поэтсем —

тăван пек ентешсем, пĕр енчисем!

Шавла-шавла шкула паян чупаççĕ

ман пĕчĕк шăллăмсем хастар.

Аслашшĕ çеç килкартинче кун каçĕ:

лешсем таврăнасси час мар.

Мăнукĕсем хăш чух пулин те шавлă,

кĕтет вăл вĕсене шанса.

Килти пĕчченлĕх шăплăхĕ ултавлă:

çурт юлчĕ мар-и пушанса?

Çĕр çыннине çĕр чĕнчĕ те — вăл тухрĕ

кăштăртатса тăван уя.

Хир анлăшнех виçме иккен шут турĕ

ун аллинчи юман туя.

Ват чĕререн халь çамрăклăх куç хыврĕ

тĕнчен сăпайлă илемне.

Ута-ута хайскерĕн ăшă хыпрĕ:

«Тухасчĕ ман çăлкуç тĕлне»,

Çăлкуç та тупăнать. Тĕнче пит анлă,

Пурри ялан сан аллунта.

Чĕнет халь мучие умри юманлăх

пăртак канса ларма кунта.

Çап-çамрăк юмансем хунанă йăвă

саркаланса йĕри-тавра.

Малалла

Манăçми тантăшпа тĕл пулсан,

Калаçса сăмах пĕтмĕ тесеттĕм.

Пĕр-пĕрне виç сăмах та хушман —

Çыхланайрĕ чĕлхем — чĕмсĕрлентĕм.

Мĕншĕнех-ши çапла вăл ялан,

Каласси темĕн чухлĕ пулсан?

Пĕччен чух эп ăна тĕл пулсан

Ыталам, чуп тăвам-ка тесеттĕм.

Хăйĕнпе куçа-куçăн тăрсан —

Ыр сунса ал тытма та иментĕм.

Мĕншĕнех-ши çапла вăл ялан,

Пĕр-пĕрне час-часах курмасан?

Асăмри тантăшпа тĕл пулсан,

Чун-чĕрем канăç тупĕ тесеттĕм.

Çук, чĕре лăпланмарĕ-çке ман,

Ыйхăма — пĕр инкексĕр — çĕтертĕм.

Мĕншĕнех-ши çапла вăл ялан,

Чĕререн те чунтан юратсан?

Çамрăк çын çумĕнче яшланатъ çын чĕри,

Вут чĕре çумĕнче çыннăн чунĕ вĕри.

Таса çын çумĕнче тасалать çыннăн чунĕ —

Сивĕ пăр та ун чух ирĕлсе вутпа çунĕ.

Вăйпă çын ятласан сан чунна вăй кĕрет:

Çутă ĕмĕтлĕ çын çутă ĕмĕт чĕртет.

Лайăх çынсемпеле пулăн ху та илемлĕ,

Пулăн ырă, хаваслă, телейлĕ.

Ман шутпа, йĕкĕтсем, хăть те мĕнле пулсан та вĕренме ĕлкĕрнĕ, е техникум, е институт-университет пĕтернĕ хĕрсене кăна качча илмелле. Вунă çул кăна вĕреннисемпе чисти нуша вĕт, чисти тамăк: ĕнсене те хыпалаттарать, лĕпкене те кăтăрт-кăтăрт хыçтарать... Акă, сăмахран, пурнăçра хампа мĕн пулса иртнине каласа парам-ха сире.

Авлантăм эп. Альфия ятлă пикене юратсах, килĕштерсех качча илтĕм темелле. Шăкăл-шăкăл пурăнаттăмăр. Авланнă-авланманах хваттер пачĕç. Вĕр-çĕнĕ хваттере часах ача сасси те янăратма тапратрĕ. Малтанхи пепкемĕр хĕрача пулнăран, пурăна киле ман Альфияна каллех «купăста хушшине» кайса килме, унтан ывăл ачă тупса кĕме сĕнӳ парас килсе кайрĕ.

— Пĕлетĕн-т, Альфия тăванăм, — терĕм ăна пĕррехинче, — кӳршĕсем мĕн хăтланаççĕ?

— Хăш кӳршĕсем?

— Вăтăр иккĕмĕш хваттерте пурăнаканнисем. Вĕсем те пирĕнпе пĕрлерехех мăшăрланнăччĕ. Иртнĕ эрнере хайхисем, пĕлетне, имкĕмĕш ача тупса килнĕ.

— Иккĕмĕш ача? Ăçтан тупнă вара ăна вĕсем? — нимĕн те ăнланмасть Альфия.

— Купăста хушшинчен. Тен, тăванăм, эсĕ те тухса кĕретĕн пахчана, а? Унта мана валли улăп-пăхаттир тупас пулсан, Альфия, тем пекех тав тумалла эп сана. Ăнланмалла-и халь?

Малалла

Мария Назаровăна

Анне сăмах чунпа çеç тĕвĕленнĕ,

ăна салтма тăрсан, вăл пурăнать.

Масар халăхпала, ав, пĕвеленнĕ —

умра анне тăпри купаланать.

Чунра çеç çырăнса юлать халь маншăн

ун пурнăçĕ — чи хаклă кĕнеке.

Пултараймасть ялйыш ăна манмашкăн:

«Эх, кайрĕ çĕр çинчен Марье инке...»

Ма янрĕ гимн мăнаçлăн та хăватлăн?

Ана çарпуçĕн чысĕ кирлĕ мар.

Ял çыннисем пуçа чиксе, сăваплăн

итлеççĕ шăплăха — чĕнмест масар.

Ун тумĕ капăр мар çын ăмсанмалăх:

пушмак, ялти кĕпе, кăвак саппун.

Вырса пĕтернĕ сарлака каçалăк

танлашĕ ун ĕмĕрĕпе çак кун.

Çухалнă вăрçă çулĕсен асапĕ

утланнă ун ĕнси çине тахçан.

Çак сăнарпа, аннем, ялан аса кĕр —

чăнах та пурнăçу сăваплă сан!

Çурла тытса хирте эс тырă вырнă —

çил типĕтсе ĕлкĕреймен тарна.

Çĕр ĕçĕнче ялан ĕшеннĕ, ырнă —

пултарайман эс сулхăнра ларма.

Малалла