Валентин Урташ


Урташ — легенда


Мухтаса çырмастăп, калаçмастăп,

Тĕрĕслĕх — мухтав, пĕр çавă çеç.

Мухтанма çăлтавĕ пур, тунмастăп, —

Çунат сарчĕ Тăхăрьял — Чĕкеç.

 

Йăх тымарĕ вăйлă çав, мĕн калăн,

Çитмĕ вăй тăшманăн кăклама.

— Тăхăрьялшăн эрнере çич калăм, —

Çылах мар пуль çапла калама.

 

Тăхăрьялта вун тăхăр çыравçă, —

Çунат сарнă Чĕкеç чĕпписем.

Вĕсенчен кам пулнă-ши хăравçă?

Хайлавĕсем — чĕреп йĕпписем.

 

Куç умне тухса тăрать пĕр сăвăç

Вун тăххăртан пĕри, вăл — Урташ.

Сăвăçсенчен сăвăç, чăн-чăн сăвăс,

Чăвашлăхшăн — ăру-хурăнташ.

 

Раккассийен «йĕрĕнчĕк шывçийĕ»

Тăрă мар шыврах путланчĕ пуль.

Хулăнах мар вил тăприн çĕр сийĕ

Паян кун çăтать вĕри куççуль.

 

Пытармасть поэт, вăл «ӳснĕ шухă»,

Тĕрĕслĕхшĕн çуннă «ачаран».

Çав-çавах тытман вăл «ирсĕр шухăш»,

Вăрламан нихçан та «арчаран».

 

Совеçне, чысне сутман нихçан вăл

«Юнĕçен тăшманăн тылĕнче».

Шеллемен пĕрре те вăрçă-тăвăл,

Малалла

«Пăлхавлă» поэт


1972 çул. «Чăваш Ен» ресторантан Валентин Урташ тухать. Хăй самаях хума ĕлкĕрнĕ. Чух-чух çеç пускаласа, кăштах ларса канас, туртса ярас шутла чарăнури сак патнелле утать. Тахăш вăхăтра — сисмен те — ăна икĕ милиционер хулран çатăрласа тытать:

— Ăçта васкатăн, гражданин юлташ? Пирĕн пата мар-и?

— Эп сирĕн юлташăр пулман та, пулмастăп та! — чăрсăррăн тавăрать поэт вĕçерĕнме тăрса. — Ярăр, хăпăр ман çумран!

Кĕçех, раципе чĕнсе илнĕ хыççăн, вĕсем патне «хура çăхан» пырса чарăнать. Йĕрке хуралçисем сăвăçа машина ăшне тĕксе кĕртеççĕ. Алăка тул енчен питĕрсе иличчен маларах Валентин Андреевич тахăш вăхăтра пухăнма ĕлкĕрнĕ çынсем еннелле çаврăнать те:

— Эй, хура халăх! — тет хыттăн кăшкăрса. — Чăваш шăпчăкне тытса каяççĕ! Пулăшăр, хăтарăр!

Анчах нихăшĕ те пĕр утăм тумасть ун еннелле, нихăшĕ те хута кĕрсе çур сăмах шарламасть. Мĕн тĕлĕнмелли! Пирĕн яланах çапла — хăнăхнă укçасăр концерт курма.

Акă илсе çитереççĕ «пăлхавлă» Урташа урăлтаркăча.

— Кам эсĕ? Ăçта пурăнатăн? — ыйтаççĕ сăвăçран. — Мĕн ячĕпе çакнашкалах персе лартрăн?

— Эпĕ — Урташ! Илтнĕ-и? Мĕн те пулин калать-и ку хушамат сире? Персе лартасси вара... Хам укçапа, хам тар тăкса тунипе ĕçнĕ! Сирĕнтен, хыт кукăрсенчен, кивçен илмен.

Малалла

«Тăван Енĕм, Тăхăрьялăм...»


Тăван Енĕм, Тăхăрьялăм,

Чĕрери суран...

Эп ăçта кăна пулмарăм —

Эс чунрах ялан.

 

Ав Элшелĕ, Раккассийĕ.

Çут Шемек кунтах.

Ĕскӳлпелен Кив Мертлийĕ

Çума-çумăнах.

 

Элшелпелен юнашарах

Шурă Раккасси.

Янăратчĕ кашни каçах

Купăсăн сасси.

 

Çак ялта çуралнă, ӳснĕ

Валентин Урташ,

Юлнă халăхра ун чунĕ,

Вăл — ман хурăнташ.

 

Савнă каччă Киштекренччĕ,

Юман йăхĕнчен.

Ĕмĕрĕ кĕске ун пулчĕ,

Уйрăлчĕ пиртен...

 

Киштекрен инçе те мар-ха

Пĕчĕк Таккавар.

Эп унта чылай пулман-ха,

Çыннисем — вăр-вар!

 

Аслă çулпалан кайсассăн —

Пӳркел йăмрисем.

Унти тутарпа чăвашăн

Туслăх саккисем.

 

Кушкăри шкулта ĕçленĕ

Çамрăк чух атте.

Вулама, çырма вĕрентнĕ

Хĕре-йĕкĕте.

 

Элшел ялĕ — вăйăм-халăм,

Манăн тĕп кĕтес.

Асран кайми тăхăрьялăм,

Эсĕ — ман хĕрес.

Урташ


«Илтем витре, кайрăм шыва

Килте шыв çуккипеле.

Витре çумне ларса йĕтĕм

Телейĕм çуккипеле».

 

Çак юрра Урташ юрлатчĕ

Тутарларан куçарса.

Куççульне туссем шăлатчĕç

Пĕр-пĕринчен пытарса.

 

Эп «Валя» тесе чĕнеттĕм

Пиччене тус пулнă май.

«Халăх сăвăçĕ-и? — теттĕм, —

Эс пуль вăл, Валя-агай».

 

Вăл — кăшт куç хĕссе илетчĕ

«Тĕшмĕртеп-ха» тенĕ пек.

«Верлена вула-ха, — тетчĕ, —

Верлена — саватăп эп».

 

«Дуэтпа» час-час юрлатчĕç

Урташпа Скворцов Юркка.

Пурнăç — вĕçсĕр туйăнатчĕ, —

Кам пĕлес — пуласлăха!

 

Пулнă «трио» та, «квартет» та,

Сыпкаланă тепĕр чух.

Тӳснĕ, савăннă та чăтнă, —

Халĕ ак — пĕри те çук.

 

«Ай çӳрерĕмĕр те мар-и

Патăрьел хирĕпеле!

Шел-çке: юрă тăваймарăм

Çав асаилӳпеле...» —

 

Хурланса халь асăнатăп

Эп Валян çак сăмахне.

Ĕнтĕ «соло» эп юрлатăп

Вăл тахçан юрланине:

 

«Илтĕм витре, кайрăм шыва

Малалла