::Ҫӳлти Кинчер

Ҫӳлти Кинчер (выр. Старое Янситово) — Чӑваш Республикинчи Вӑрмар районне кӗрекен ял, Пинер ял тӑрӑхӗнче вырнаҫнӑ. Ял Вӑта Энӗш юханшывӗн сулахай ҫыранӗнче, Шупашкартан 71 км, район центрӗнчен (Вӑрмартан) 21 км тата чи ҫывӑхри чукун ҫул станцийӗнчен 21 км вырнаҫнӑ. Кунта чӑвашсем пурӑнаҫҫӗ.

Ялӑн историллӗ ячӗсем: Йӑрхаш ҫырми тӑрӑхӗнчи Янситова, Кивӗ Янситова (Кивӗ Кинчер).

Географи

Ҫӳлти Кинчер ялӗ Чӑваш Республикин хӗвелтухӑҫ енче, Вӑрмар районӗнче вырнаҫнӑ. Ял Атӑлӑн сылтӑм юппи шутланакан Энӗш юханшывӗн пӗр юппин — Вӑта Энӗш хӗрринче, сулахай ҫыранӗнче ларать. Вӑта Энӗшӗн тӑршшӗ 34,5 км патнелле. Вырӑнӑн рельефӗ Чӑваш Енри Сӑр тӑрӑхӗнчи вӑрманлӑ ҫеҫенхир зонинчи пек.

Ялтан республика тӗп хулине — Шупашкара — ҫитме 71 км. Район центрне Вӑрмара ҫитме — 21 км. Чи ҫывӑхри чукун ҫул станцийӗ те 21 км инҫетре вырнаҫнӑ.

Истори

Ялӑн историйӗ авалтан пуҫланать. Ялта чӑвашсем пурӑнаҫҫӗ. Вӗсем 1724 ҫулччен ясак тӳлекен хресченсен йышӗнче пулнӑ, 1866 ҫулччен вара — патшалӑх хресченӗсем шутланнӑ. Халӑхӑн тӗп ӗҫӗ-хӗлӗ ҫӗр ӗҫӗпе выльӑх-чӗрлӗх ӗрчетесси пулнӑ.

Администраци енӗпе ял XVIII ӗмӗрте Сӗве уесӗнчи Андреевски вулӑсне, кайран Шупашкар уесне, каярахпа — Шупашкар уесӗнчи Никольски вулӑсне кӗнӗ. 1927–1939 ҫулсенче Ҫӳлти Кинчер Куславкка районӗнче пулнӑ. 1939 ҫултан пуҫласа ял Вӑрмар районне кӗрет.

1880-мӗш ҫулсенче ялта хутла вӗрентекен шкул ӗҫленӗ, ку вара вырӑнти халӑх ҫутта туртӑннине кӑтартать. 1931 ҫулта ялта «1 Май» колхоз йӗркеленнӗ.

Халӑх йышӗ

Истори даннӑйӗсем кӑтартнӑ тӑрӑх, ялти халӑх йышӗ темиҫе ӗмӗр хушши самаях улшӑнса тӑнӑ.

1721 ҫул — 172 арҫын;
1747 ҫул — 240 арҫын;
1795 ҫул (кӗҫӗн ялпа пӗрле) — 58 кил, 176 арҫын, 181 хӗрарӑм;
1858 ҫул — 115 арҫын;
1897 ҫул — 206 арҫын, 191 хӗрарӑм;
1926 ҫул — 94 кил, 169 арҫын, 242 хӗрарӑм;
1939 ҫул — 248 арҫын, 288 хӗрарӑм;
1979 ҫул — 176 арҫын, 188 хӗрарӑм;
2002 ҫул — 98 кил, 295 ҫын (144 арҫын, 151 хӗрарӑм);
2010 ҫул — 92 кил-ҫурт, 267 ҫын (131 арҫын, 136 хӗрарӑм).

Ялти халӑх йышӗ XX ӗмӗр варринче чи пысӑкки пулнӑ. 1939 ҫула ҫитнӗ тӗле пӗтӗмпе 536 ҫын пурӑннӑ. Ун хыҫҫӑнхи вунҫуллӑхсенче халӑх йышӗ чакса пынӑ. 2010 ҫулхи халӑх ҫыравӗн даннӑйӗсем тӑрӑх, ялта 267 ҫын пурӑннӑ.

Инфраструктура

Ялта клуб пур, вӑл вырӑнти халӑх валли культура центрӗн ӗҫне пурнӑҫлать. Халӑха суту-илӳ енӗпе икӗ лавкка тивӗҫтерет.

2010 ҫул тӗлне ялта «Средний Аниш» ТМЯП — ял хӗррипе юхакан юханшыв ячӗпе хисепленекен ял хуҫалӑх предприятийӗ — ӗҫлет.

Паллӑ ҫыннисем

Артемьева Тамара Васильевна (1958 ҫ.ҫ.) — педагог, педагогика ӑслӑлӑхӗсен кандидачӗ, доцент. Канашри педагогика училищине тата Чӑваш патшалӑх педагогика институтне вӗренсе пӗтернӗ.
Егоров Николай Иванович (1949 ҫ.ҫ.) — тюрколог-чӗлхеҫӗ, филологи ӑслӑлӑхӗсен докторӗ, профессор, Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ ӑслӑлӑх ӗҫченӗ, Турцири лингвистика обществин член-корреспонденчӗ. Чӑваш чӗлхине, этимологине, топонимикӑпа антропонимикӑна тӗпчекенӗ.
Ковалёв Василий Петрович (1941 ҫ.ҫ.) — педагог, педагогика ӑслӑлӑхӗсен докторӗ, профессор. Чӑваш патшалӑх педагогика институтӗнчи биологи факультетне вӗренсе пӗтернӗ.