Шӗмшеш ялӗсем пирки тӗплӗнрех кунта пӑхӑр.

Шӗмшеш (выр. Шумшеваши) — Чӑваш Республикинчи Хӗрлӗ Чутай районӗнчи ял. Вӑл Мӑн Этмен ял тӑрӑхне кӗрет.

Географи

Ял Хӗрлӗ Чутай районӗн ҫурҫӗр-хӗвеланӑҫ пайӗнче вырнаҫнӑ. Ялтан республикӑн тӗп хулине, Шупашкара ҫитме — 102 километр, район центрне, Хӗрлӗ Чутай ялне ҫитме — 6 километр, чи ҫывӑхри Ҫӗмӗрле чукун ҫул станцийӗччен — 34 километр.

Историйӗ

Яла XVIII ӗмӗрте Шӗмшеш ялӗнчен (хальхи вӑхӑтра Элӗк районӗнчи ял) уйрӑлса тухса куҫса килнисем никӗсленӗ. Пурӑнакан вырӑнӑн историлле ячӗсем — Суры Шумшевашевой, Шумшеваш.

Тӗрлӗ ҫулсенче ял ҫаксен йышне кӗнӗ:

• Кӑрмӑш уесне — XVII ӗмӗртенпе;
• Кӑрмӑш уесӗнчи Кӑрмӑш вулӑсне — XVII ӗмӗртенпе;
• Етӗрне уесӗнчи Кӑрмӑш вулӑсне — 1920 ҫулхи авӑнӑн 7-мӗшӗнчен пуҫласа 1927 ҫулччен;
• Хӗрлӗ Чутай вулӑсне — 1918 ҫулхи пушӑн 19-мӗшӗнчен пуҫласа;
• Пантьӑк вулӑсне — 1921 ҫулхи нарӑсӑн 15-мӗшӗнчен пуҫласа;
• Хӗрлӗ Чутай вулӑсне — 1926 ҫулхи кӑрлачӑн 1-мӗшӗнчен пуҫласа 1927 ҫулччен;
• Хӗрлӗ Чутай районне — 1927 ҫулхи юпан 1-мӗшӗнчен пуҫласа;
• Ҫӗмӗрле районне — 1962 ҫулхи раштавӑн 20-мӗшӗнчен пуҫласа 1965 ҫулччен;
• Хӗрлӗ Чутай районне — 1965 ҫулхи чӳкӗн 3-мӗшӗнчен пуҫласа.

1835 ҫулччен ял ҫыннисем патшалӑх хресченӗсем, 1863 ҫулччен вара удел хресченӗсем пулнӑ. Халӑхӑн тӗп ӗҫӗсем — ҫӗр ӗҫӗ, выльӑх-чӗрлӗх ӗрчетесси, пахча-ҫимӗҫ ӳстересси, галантерейӑпа суту-илӳ тӑвасси, ҫавӑн пекех платник тата матрос ӗҫӗ.

1906 ҫулта чиркӳ прихучӗн шкулӗ ӗҫлеме пуҫланӑ. 1929 ҫулта «Мотор» колхоз йӗркеленӗ.

Шӗмшеш ял канашне ял 1927 ҫулхи юпан 1-мӗшӗнчен пуҫласа кӗнӗ, 1928 ҫулхи юпан 1-мӗшӗнчен пуҫласа — Мӑн Этмен ял канашӗнче, 1959 ҫулхи акан 27-мӗшӗнчен пуҫласа вара — Элӗк ял канашӗнче пулнӑ.

Халӑх йышӗ

Ялта чӑвашсем пурӑнаҫҫӗ. Ҫулсем тӑрӑх халӑх йышӗн улшӑнӑвӗ:

• 1795 ҫ.: 579 ҫын (228 арҫын, 351 хӗрарӑм), 85 кил;
• 1869 ҫ.: 482 ҫын (238 арҫын, 244 хӗрарӑм);
• 1897 ҫ.: 616 ҫын (310 арҫын, 306 хӗрарӑм), 107 кил;
• 1926 ҫ.: 737 ҫын (357 арҫын, 380 хӗрарӑм), 148 кил;
• 1939 ҫ.: 686 ҫын (302 арҫын, 384 хӗрарӑм);
• 1979 ҫ.: 479 ҫын (210 арҫын, 269 хӗрарӑм);
• 2002 ҫ.: 329 ҫын (157 арҫын, 172 хӗрарӑм), 154 кил;
• 2010 ҫ.: 244 ҫын (112 арҫын, 132 хӗрарӑм), 99 харпӑр хуҫалӑх.

Инфраструктура

Ялта кирлӗ социаллӑ объектсем пур.

Паллӑ ҫыннисем

• Ахтеркин Василий Никифорович (1926 ҫулта ҫуралнӑ) — подполковник.
• Мурайкина Дина Яковлевна (1932 ҫулта ҫуралнӑ) — вӗрентекен.
• Немешкин Александр Иванович (1941 ҫулта ҫуралнӑ) — вӗрентекен.
• Ярабаев Илья Яковлевич (1938–2022) — педагог, вӗрентӳ ӗҫне йӗркелекен, Чӑваш патшалӑх педагогика институтне вӗренсе пӗтернӗскер.
• Яштайкин Илья Николаевич (1882–1966) — вӗрентекен, чӗлхеҫӗ, вӗрентӳ ӗҫне йӗркелекен, филологи ӑслӑлӑхӗсен кандидачӗ, Императорӑн Варшава университечӗн историпе филологи факультетне вӗренсе пӗтернӗскер.