Мучар (выр. Можарки) — Чӑваш Республикинчи Тӑвай районӗнчи ял. Мучар ял тӑрӑхӗн администраци центрӗ.

Географийӗ

Ял Ута юханшывӗн сулахай ҫыранӗнче вырнаҫнӑ. Республикӑн тӗп хулине Шупашкара ҫити — 114 км, район центрне Тӑвай ялне ҫити — 10 км, чи ҫывӑх чукгун ҫул станцине ҫити — 31 км.

Историйӗ

Ялӑн историллӗ ячӗ — Козьмодемьянски (ҫавӑн пекех Можарки). 1866 ҫулччен кунта пурӑнакансем патшалӑх хресченӗсем шутланнӑ. Вӗсем ытларах ҫӗрпе ӗҫленӗ, выльӑх-чӗрлӗх ӗрчетнӗ, хӑмла ӳстернӗ. Ҫынсен пысӑк пайӗ — вырӑссен авалхи йӑлисене пӑхӑнакан ҫынсем, вӗсем кунта Аслӑ Петӗр патша пулнӑ вӑхӑтра тата Никон патриарх чиркӳ реформине туса ирттернӗ чухне куҫса килнӗ тесе шухӑшлаҫҫӗ.

Мучарта 1795 ҫултан кая мар йывӑҫран пӗр престоллӑ чиркӳ лартнӑ. 1820 ҫулта прихожансен укҫипе чултан икӗ престоллӑ чиркӳ ҫӗкленӗ — сӑвӑплӑ Космапа Дамиан тата Иоанн Предтеча ячӗпе. Храм 1936 ҫулччен ӗҫленӗ, 1990 ҫулта ӑна каллех уҫнӑ.

1861 ҫулта чиркӳ-прихут шкулӗ уҫӑлнӑ. 1884 ҫулта Сӑвӑплӑ Гурий тӑванлӑхӗн шкулӗ ӗҫлеме пуҫланӑ, 1885 ҫулта — хӗрарӑмсен земство училищи, 1890 ҫулта — арҫынсен училищи, 1906 ҫулта — хӗрарӑмсен чиркӳ-прихут шкулӗсем уҫӑлнӑ.

1930 ҫулта «Девиз» колхоз йӗркеленнӗ, каярах ӑна «25-е Октября» ят панӑ. Администраци енӗпе ял XIX ӗмӗртен 1925 ҫулччен Ҫӗрпӳ уесӗн Тӗмер тата Кивӗ Тябердин вулӑсӗсем йышне кӗнӗ, 1925–1927 ҫулсенче — Тӗмер вулӑсне , 1927–1935 ҫулсенче тата 1962–1965 ҫулсенче — Канаш районне, 1935–1962 ҫулсенче тата 1965 ҫултанпа Тӑвай районне кӗнӗ.

Халӑх йышӗ

2010 ҫулхи халӑх ҫыравӗн даннӑйӗсем тӑрӑх, ялта 595 ҫын пурӑннӑ, вӗсенчен 283-шӗ арҫын, 312-шӗ хӗрарӑм пулнӑ. Кайранхи даннӑйсемпе халӑх йышӗ 515 ҫын пулнӑ. Ытларахӑшӗ — вырӑссем, ҫавӑн пекех чӑвашсем те пурӑнаҫҫӗ.

Ҫулсемпе халӑх йышӗ улшӑнни:

• 1744–1747 ҫулсем — 308 арҫын
• 1795 ҫул — 120 кил, 358 арҫын, 417 хӗрарӑм
• 1858 ҫул — 715 арҫын, 723 хӗрарӑм
• 1897 ҫул — 1105 арҫын, 1092 хӗрарӑм
• 1926 ҫул — 563 кил, 1500 арҫын, 1580 хӗрарӑм
• 1939 ҫул — 923 арҫын, 1131 хӗрарӑм
• 1979 ҫул — 488 арҫын, 550 хӗрарӑм
• 2002 ҫул — 263 кил, 715 ҫын, вӗсенчен 337 арҫын, 378 хӗрарӑм
• 2010 ҫул — 242 харпӑр хуҫалӑх, 595 ҫын, вӗсенчен 283 арҫын, 312 хӗрарӑм

Паллӑ ҫыннисем

• Бухтулов Пётр Егорович (1924–1998) — Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑ, артиллерист. Тӑшманӑн 16 ытла танкне хӑй тӗллӗн пӗтернӗ. Ленин орденӗпе, 1-мӗш степень Тӑван Ҫӗршыв вӑрҫин орденӗпе, Хӗрлӗ Ҫӑлтӑр орденӗпе, 3-мӗш степень Мухтав орденӗпе чысланӑ.
• Белов Алексей Иванович (1979 ҫулта ҫуралнӑ) — педагог, Мучарти вӑтам шкул директорӗ, 2017 ҫултанпа директорта ӗҫлет. Раҫҫей Федерацийӗн воспитанипе вӗренӗвӗн хисеплӗ ӗҫченӗ (2019).
• Козин Иван Егорович (1953 ҫулта ҫуралнӑ) — производство организаторӗ, ял хуҫалӑх ӑслӑлӑхӗсен кандидачӗ, Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ зоотехникӗ.
• Бахмутов Иван Иванович (1945–2002) — педагог, Мучарти сакӑр ҫул вӗренмелли шкул директорӗ пулнӑ (1984–1988). РСФСР халӑх вӗренӗвӗн отличникӗ.

Инфраструктура

2010 ҫулхи даннӑйсемпе ялта шкул, ача сачӗ, фельдшер пункчӗ, клуб, вулавӑш, спорт лапамӗ, ҫыхӑнупа Перекет банкӗн уйрӑмӗсем, лавкка, икӗ суту-илӳ павильонӗ тата икӗ киоск ӗҫленӗ.

Экономика

Экономика никӗсӗ — ял хуҫалӑх производстви. 2010 ҫулхи даннӑйсем тӑрӑх, ялта «Можарский» ЯХПК ӗҫленӗ.